VĂN HÓA

Đặng Ngọc Khoa, dấu chân lạc đà qua sa mạc thơ (Kỳ 2)

Nguyễn Hữu Hồng Minh • 07-11-2019 • Lượt xem: 2784
Đặng Ngọc Khoa, dấu chân lạc đà qua sa mạc thơ (Kỳ 2)

Với thơ, Đặng Ngọc Khoa, kẻ chẳng bao giờ tin vào mình? Hay với thơ, Đặng Ngọc Khoa “thượng thừa”, kẻ quá tự tin vào mình, trước sau gì hố thẳm thi ca chữ nghĩa của anh cũng sẽ được khai quật?

Tin, bài liên quan:

Đặng Ngọc Khoa, dấu chân lạc đà qua sa mạc thơ (Kỳ 1)

Du Tử Lê, ‘thi sĩ của tình yêu’ từ trần

Nhà thơ, dịch giả, họa sĩ Hoàng Ngọc Biên qua đời

Và chân trời thi ca cứ mở toang toác, thông thống phía trước.

Cũng như có kẻ thầm lặng dằn vặt cả cuộc đời hụp lặn một mình với trò chữ nghĩa.

“Gió đi gió có tái hồi

Cho tôi gửi nửa cuộc đời về sau

 Giữa quê nhà ta nằm đau

 Gặp cơn gió cũ bạc đầu không hay…”

Và ngày sống, anh nương tựa vào những câu thơ như những báu vật cuối cùng mà mình có? “Ta rồi chết giữa mùa màng”.

Bìa cuốn "Đặng Ngọc Khoa - Không trái tim ai ngừng đập trên đời" do nhà thơ,nhạc sĩ Nguyễn Hữu Hồng Minh và họa sĩ, thi sĩ Huỳnh Lê Nhật Tấn biên soạn tuyển chọn. Nxb Thanh Niên 2010.

Mùa màng của Đặng Ngọc Khoa là bội thu hoa đăng gặt hái muộn nhưng vô cùng độc địa trên cánh đồng thơ hôm nay ư? Đồng vắng. Người không trở về. Thi tứ bay loạn ảo giác. Một tài hoa xẹt ngang ánh chớp định mệnh. Ngỡ không cho ai và cũng chẳng ai cần cả. Thơ. Không tuyên ngôn, không sứ mệnh. Thơ. Giam giữ trong hầm mộ tối. Thơ.

Và rồi cuối cùng bất ngờ truy lĩnh tất cả.

Đong đầy một mùa màng. Thơ.

Đặng Ngọc Khoa là một ví dụ.

*

Tôi không nghĩ có ngày mình phải sớm ngồi cặm cụi làm bản thảo tuyển thơ “Đặng Ngọc Khoa – Không trái tim ai ngừng đập trên đời” cho anh. Một công việc vừa nặng nề vừa tàn nhẫn. Nặng nề là lúc anh qua đời anh trối lại tôi và họa sĩ Huỳnh Lê Nhật Tấn phải làm bản thảo cho anh. Khi đó trong tay chúng tôi không có một bài thơ nào hoàn chỉnh. Tàn nhẫn là vì làm công việc này tôi phải sống trực diện thường xuyên trong một tâm thức là anh đã qua đời rồi. Anh chết rồi. Công việc chúng tôi đang làm là trái tim anh gửi lại. Một điều đau đớn mà tôi không chịu nổi. Và tập thơ phải ra mắt vào đúng 49 ngày của anh.

Nhà báo Đặng Ngọc Khoa trong một lần tác nghiệp ở núi Tánh Linh - Bình Thuận (Ảnh: Quế Hà)

Tôi vẫn không quên những mùa mưa Đà Nẵng dầm dề, lạnh giá. Trong ngọn lửa bếp ấm áp, anh Khoa hiện ra như vị cứu tinh với những xâu cá tràu, cá lóc, những củ khoai “trĩu mùa màng” như thơ anh đã viết. “Thơm dấu chân người cơ cực băng qua/ Mát những bàn tay phồng chai cộm rát/ Cát ơi hãy đẻ triệu trứng hồng khao khát…”. Anh đã từ Hòa Tiến, đạp xe ngược gió về Đà Nẵng thăm cha tôi, nhà thơ, giáo sư Đông Trình, cũng là thầy dạy học, chủ nhiệm lớp khi anh còn ngồi trên ghế nhà trường Phan Châu Trinh. Thực ra những hình ảnh trong bài thơ về mùa xuân của bạn “Hăm hở từng vòng bánh xe quay/ Bất chấp ổ gà đất đá bay/ Chiếc xe cọc cạch trật xích líp/ Hảo sửa vội vàng mỡ đầy tay” chính là nói về anh. Không lần nào anh vào nhà mà không tìm ra giếng để rửa đôi tay lấm lem vì dầu mỡ.

Hình ảnh “chiếc xe cộc cạch” đi vào ký ức tôi sâu đậm bởi cùng một ý thơ của cha viết cho chúng tôi ngày đó “Bạn của bố em không có người nào đi xe hơi/ Thường đến nhà em lóc cóc xe đạp/ Có chú đi xe trật sên trật cóc/ Cứ hỏi chúng em mượn búa mượn kềm”. Chúng tôi đã cùng nhau sống qua một thời cơ cực, gian khổ đó.

Một hình ảnh khác còn đọng trong trí nhớ tôi là anh Khoa làm thơ và vẽ rất nhiều. Bao giờ anh cũng gửi cho cha tôi những tác phẩm mới. Ngày đó, tôi là một cậu bé thường tò mò lén đến bên bàn viết của cha để đọc những bài thơ, xem những ký họa. Vì thế, tôi ấn tượng với anh Khoa đến mức, trong tôi, bao giờ Đặng Ngọc Khoa cũng là một nhà thơ đúng nguyên nghĩa đẹp của nó. Anh Khoa không bao giờ tự nhận mình là thi sĩ. Nhưng anh là một nghệ sĩ bẩm sinh. Vì thế những gì anh làm, anh viết đều đầy rung động, đầy cảm xúc, chinh phục trái tim người khác.

Cái tâm văn nghệ của anh Khoa rất lớn. Anh luôn “đa mang” làm hết việc này việc khác cho anh em. Các bài viết về các nhà văn, nhà thơ như: Nguyễn Bá Trác, Nguyễn Văn Xuân, Hoàng Châu Ký, Hoàng Lộc, Đynh Trầm Ca… anh “lặn lội” làm hết. Hình như anh tìm được khoái thú khi làm công việc này. Những tàn thư tịch cổ như có vong, có duyên quyến dụ ngòi bút anh. Như trường hợp Đặng Ngọc Khoa đi tìm lại gốc tích bài thơ nổi tiếng Hồ Trường của nhà thơ Nguyễn Bá Trác. Với cái chết của nhà văn Dương Thị Xuân Quý (vợ nhà thơ Bùi Minh Quốc), nhà văn Chu Cẩm Phong, những bí mật xung quanh cuộc đời và cuốn Nhật Ký Đặng Thùy Trâm… anh đều có những trang viết đầy tính phát hiện. Không chỉ dừng ở những bài báo, anh còn cùng với câu lạc bộ ACE tổ chức những đêm giới thiệu tác giả - tác phẩm vinh danh họ như đêm thơ của nhà thơ Hoàng Tư Thiện làm xúc động lòng người. Trước khi mất một tháng, len giữa hai cơn đau anh còn viết bài giới thiệu về họa sĩ lãng du Phan Ngọc Minh với chuyến “về nguồn” ký họa đền đài lăng tẩm Huế.

 

Bìa cuốn Tuyển tập Báo chí gồm phóng sự, Bút ký, Ghi chép "Mảnh mai sợi chỉ tơ trời" của Đặng Ngọc Khoa do báo Thanh Niên thực hiện sau ngày anh mất

Tôi có duyên với anh Khoa nhiều việc lạ. Bởi anh là học trò thân thiết của cha nên thường lên xuống, vì thế tôi biết nhiều chuyện của anh. Cả những bài thơ, những chuyện tình anh riêng mang tặng những ai, những ai. Rồi anh chuyển vào Đồng Nai. Khi anh Khoa về báo Thanh Niên, lúc đầu được phân công phụ trách trang Hôn nhân gia đình, anh tìm tôi bảo viết. Anh Khoa có cái tật lạ là rất thương người khó. Chắc cuộc đời anh quá khổ, quá bầm dập nên quá am hiểu nỗi đời. Hễ có cơ hội được chút chút là anh tìm cách giúp những ai khó hơn. Ngay từ thời đó, anh đã hỏi tôi sinh viên có quá khó khăn không? Và anh nói sẽ xin cho tôi 1 suất học bổng Nguyễn Thái Bình của báo lúc đang bắt đầu xây dựng. Anh thuê một căn nhà tuốt Thủ Đức mỗi chiều đi làm về rất xa. Và anh nói với tôi chuyển lên ở với anh cho vui. Được một thời gian anh không ở Sài Gòn nữa mà quay về Long Khánh là phóng viên phụ trách mảng thông tin miền Đông Nam Bộ. Chắc là anh muốn gần gia đình để chăm sóc cho những đứa con đang lớn.

Rồi cuộc đời thật kỳ lạ. Tôi lấy vợ quê Xuân Lộc. Vậy là tìm về nơi ngày xưa anh Khoa từng ở. Lúc chuyển ra thị xã, cuộc sống anh có khá hơn. Anh có một căn nhà trong khu quy hoạch gần trung tâm. Và kể ra, anh cũng gắn bó với mảnh đất khá lâu, hơn mười năm. Sau đó, anh quay về Đà Nẵng “gối đầu lên cỏ nghĩ quê nhà”.

Nhà thơ Đông Trình - thầy dạy Đặng Ngọc Khoa phát biểu về người học trò tài hoa của mình trong một đêm nhạc nhớ anh do bạn bè thân hữu tổ chức

Những cái tết chúng tôi về Đà Nẵng thường ghé nhà anh chơi. Có năm nhà văn, dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng, nhà thơ Ngựa Trời Khương Hà, Nguyệt Phạm, Huỳnh Lê Nhật Tấn… ghé qua nhà anh và đàn hát đến khuya. Khi nói chuyện văn học, anh Khoa rất say mê. Anh cho thấy một phần khác của tâm hồn mà hằng ngày bị giấu kín bởi nghề báo. Biết Trần Tiễn Cao Đăng là một dịch giả nhiều tâm huyết đã dịch những cuốn sách nổi tiếng Biên Niên Ký Chim Vặn Dây Cót, Xứ Cát, Từ Điển Khazas… anh xin số liên lạc để nhờ Đăng xem lại một số bản dịch của anh mà như anh nói “cố gắng học để không chậm lụt với bạn bè và cập nhật thông tin về nghề báo…”. Những ai biết Đặng Ngọc Khoa đều yêu quý đức tính chịu khó của anh. Mùa xuân năm 2009 như linh cảm được chuyện gì đó, đêm giao thừa anh lang thang rất khuya. Hình như anh muốn tận hưởng đến tận cùng những phút giây trời đất chuyển giao. Ký ức của những ai đã xem trang “blog Khoa Việt Nam” chắc sẽ khó quên trước khoảnh khắc giao thừa anh chưa về nhà mà còn lang thang vào tận Hội An. Anh phỏng vấn trực tiếp, ghi âm người lao công quét đường nửa khuya, du khách nước ngoài… rồi lọ mọ cả đêm để post những thông tin sốt nóng lên blog. Anh biết là vào khoảng khắc này bao nhiêu người Quảng xa quê hương muốn biết thông tin về quê nhà như thế nào. Anh chia sẻ với họ. 

Đêm thơ nhạc Đặng Ngọc Khoa do Hội nhà văn, Cung văn hóa Lao động, nhóm Từ thiện ACE Thiện Văn - Đà Nẵng tổ chức, đồng thời giới thiệu tập thơ "Đa Mang" của anh sau ngày mất.

Bác sĩ, ca sĩ Lê Sơn hát một ca khúc tưởng niệm nhà thơ, nhà báo Đặng Ngọc Khoa trong đêm nhạc "Không trái tim ai ngừng đập trên đời". Hai anh là bạn thân của nhau ngày còn công tác ở huyện miền núi Hiệp Đức - Nam Giang - Quảng Nam.

Một lần trò chuyện, nhạc sĩ Dương Thụ nói trên chuyến rong ruổi cuối năm từ Sài Gòn ra Hà Nội bao giờ anh cùng với Phạm Thị Thu Thủy, vợ anh, phụ trách tờ Thể Thao Văn Hóa Cuối tuần cũng sẽ ghé ăn mì Quảng của quán bà Thu gần Cẩm Lệ. Kể ra một nghệ sĩ gốc Bắc như anh mà khen mì Quảng của bà Thu Cẩm Lệ thì chắc bà này cũng phải sở đắc một “công thức ẩm thực” tuyệt chiêu nào đó. Tôi vui chuyện kể với anh Khoa. Anh trố mắt, gãi đầu băn khoăn. Bởi anh cũng là dân ghiền mì Quảng “chính hiệu” mà cũng không thể xác định quán đó nằm ở đâu? Thực ra một nghệ sĩ có tính dễ thương thường quên như anh Dương Thụ trong khi Đà Nẵng chỉ là trạm dừng trên đường thiên lý thì cũng có thể anh nhớ không chính xác. Vậy nhưng khi anh Khoa viết bài tùy bút khá nổi tiếng “Sẽ có một công viên Mì Quảng” anh vẫn băn khoăn không cách nào tìm thấy quán bà Thu Cẩm Lệ. Anh đã điện nhờ tôi xác minh lại. Chuyện vui nhưng cũng cho thấy sự cẩn trọng, trung thực, với mọi nguồn thông tin của anh khi làm báo.


-------------
(*) Những câu thơ trích dẫn trong bài là thơ Đặng Ngọc Khoa. Tập “Không trái tim ai ngừng đập trên đời” – do Nguyễn Hữu Hồng Minh và Huỳnh Lê Nhật Tấn tuyển chọn, biên soạn. Hoàng Thị Mỹ Hạnh thực hiện. Nhà xuất bản Thanh Niên 1.2010.