SỰ KIỆN

Anh Nga với 'Nhật Nguyệt dấu yêu' - Nhà phê bình Đặng Tiến

Nhà phê bình Đặng Tiến • 27-11-2021 • Lượt xem: 305
Anh Nga với 'Nhật Nguyệt dấu yêu' - Nhà phê bình Đặng Tiến

"Nhật nguyệt dấu yêu" là một mùa hoa trái trễ tràng, tập thơ đầu tay được tác giả gửi đến người đọc như một ủy thác, sau khi đã trải nghiệm cuộc đời, thực tế và văn học.

Tin và bài liên quan: 

Muốn biểu diễn Quốc ca phải xin phép ai?

Sáng tạo là con đường Thi sĩ - Tiểu luận phê bình Tâm Nhiên

Thi phẩm 'Vỉa từ' của Nguyễn Hữu Hồng Minh: Những sáng tạo mới Thi ca

Nguyễn Hữu Hồng Minh hay huyền thoại Atlantis chưa bị nhấn chìm

Nhà văn Jesús Rodríguez Castellano giới thiệu thi phẩm 'Vỉa Từ' bản tiếng Tây Ban Nha

Phạm Thị Anh Nga là nhà giáo chuyên về ngữ học, nắm vững quy luật ngôn ngữ và văn học, khi cho ấn hành tác phẩm muộn màng, ắt cũng đã so đo:

Chẳng phải thơ đâu anh

chỉ là những cảm xúc

tức bờ

vỡ nhòa lên giấy

Lời tâm sự chân tình, từ tốn, chứng tỏ tác giả nắm vững kỹ thuật ngôn ngữ thơ hiện đại, cả ba mặt từ pháp, bút pháp và âm pháp.


Bìa thi phẩm "Nhật Nguyệt dấu yêu"

Tập thơ ngắn nhưng mang quá trình một con sông dài, dài suýt soát với cuộc sống: “khởi hành từ những vần điệu đầu tiên, mới mẻ nhưng vẫn còn trong phạm trù thơ quen thuộc: Ngọn gió đi qua/ làm rớt cái hôn mà không biết/ em nhặt về/ gói ghém/ gởi cho ai” (Bé bỏng, 1988).

Hình ảnh, điệu thơ tình tứ, nghịch ngợm, trẻ trung. Bài thứ hai, tiếp theo, thiết tha hơn, nhưng vẫn cùng một phong cách: “Nước mắt/ là cái thước đo hờn dỗi/ mỗi lúc giận anh” (Em khóc, 1988).

Một bài thơ khác, tài hoa, tân kỳ, dặt dìu nữ tính:

ai tung bụi nắng

vào cỏ non xưa

em thiếu nữ

em nhặt nhạnh đến một đời

chưa tài nào gom đủ

dấu thu phai

ai gieo hò hẹn

vào thơ ngây

em một thuở

và mù tăm

mù tăm

mù tăm

(Dấu lặng)


Tác giả “Nhật Nguyệt dấu yêu”- Nhà thơ, nhà văn, nhà giáo, nhà nghiên cứu Phạm Thị Anh Nga hiện sống tại Huế. (Ảnh: Face Hoàng Kim Oanh) 
 

Thơ Anh Nga khơi dòng bằng những dạo khúc trong sáng, thắm tươi như tiếng chim chào đón bình minh; rồi có lúc quặn thắt buồn đau:

Ngôi nhà phế tích

chôn kín một góc hồn một góc tim một góc đời

khóa trái đến nghìn sau

những mùa xa xăm đã khép

có phải không gian vẫn đây mà thời gian thì đã vùi bụi cát

ôi ngôi nhà ký ức

rồi em sẽ ghé về thăm

thu dọn những ngóc ngách bộn bề

nhẩm ôn những mảnh đời vụn vỡ

rưng rưng một nỗi niềm xưa

(Ngôi nhà không ngõ phố)

Thơ Anh Nga thường là tỉnh táo. Nhưng thỉnh thoảng cũng lảo đảo đắm say, như bài thơ làm tựa đề cho cả thi phẩm Nhật nguyệt dấu yêu:

Trong nhiệm mầu tiết xuân

trời đất giao hoan

không gian thời gian quấn quýt

chìm lĩm trong nhau

(...)

nhẹ nhàng nhưng hút sâu

ngọt ngào mà xoáy xoay vũ bão

tình dại tê trong đắm say huyền thoại

vẫn đời thường mà quá đỗi diệu kỳ

ta tan ra trong nhau

tỉnh tỉnh mê mê

còn đâu bến bờ hư thực


Ký họa của họa sĩ Đinh Cường.

Lời thơ cuồng nhiệt chứng tỏ Anh Nga có khả năng sử dụng ngôn ngữ thơ trên nhiều cung bậc. Nói rộng ra, là chị có tâm hồn thơ, tư duy thơ, có xúc cảm nghệ thuật và sử dụng thi pháp nhuần nhuyễn theo phong cách hiện đại.

Tuy nhiên đến một lúc nào đó, Anh Nga không còn xem thơ như một nghệ thuật, một ngôn ngữ điệu nghệ - dù rằng mình đủ “tay nghề”. Thói thường, người đời vẫn xem thơ như lời nói khéo, giàu âm điệu. Một giọt ngọt ngào nhểu vào cuộc sống. Anh Nga, đến giai đoạn nào đó, không còn vui với trò chơi, dù là trò chơi nghệ thuật được xã hội đề cao. Anh Nga hết ham “làm thơ” mà muốn “sống thơ” - đưa cuộc sống vào thơ, thay vì đem thơ vào đời sống, làm một thứ vỗ về, tô điểm.

Đã làm thơ thì ai cũng muốn làm nên câu thơ hay, nghĩa là sắp xếp, lắp ghép lời nói thành vần điệu, càng hay càng tốt. Nhưng hay là hay với người khác, còn với chính bản thân mình thì sao? Trong bài Giải trình ở cuối sách, Anh Nga đã bộc bạch:

“Có lẽ những gì tôi viết (…) chỉ là những mẩu đối thoại của tôi với chính bản thân mình. Để ghi nhận, tự nhắn nhủ và nhắc với chính mình những lay động, cảm xúc đã sống, vào một lúc, một nơi…”.


Bìa tạp san Quán Văn. Giao lưu trực tuyến với tác giả tác phầm "Nhật Nguyệt dấu yêu" Phạm Thị Anh Nga vào lúc 9 h sáng Chủ nhật, 28.11.2021.

Lối độc thoại bắt đầu rõ âm vực với những bài Không tên, những lời nói với con, với người anh xa xứ, với người bạn quá cố. Đặc biệt là với người em trai đột ngột qua đời khi tuổi còn rất trẻ:

Có lẽ suốt đời em đắm say toán học

nên khi lìa bỏ dương gian em dứt khoát rạch ròi

chóng vánh đến không kịp một lời trăng trối

(Minh ơi, 2004)

Hay với người cha, nhân ngày giỗ:

Mười lăm năm Ba nằm dưới huyệt lạnh

(…)

Rồi năm tháng tiếp liền năm tháng

những cái tang khác liên tục dội xuống những mảnh đời bất hạnh của chúng con

bất ngờ và nghiệt ngã

nước mắt đến cạn kiệt héo khô

trong đớn đau khôn cùng

dường như vọng từ cõi âm lời hóa giải cho những oán giận thù hằn dương thế…

(Mười lăm năm, 2009)

Đây là những chuyện thật trong đời tác giả, những chấn thương sâu sắc, được giãi bày bằng lối tự sự chân thành và thô tháp so với những trường phái thơ đang thịnh hành, và ngay với những bài thơ trước của tác giả. Vậy nó có giá trị gì về mặt văn học và nằm ở vị trí nào trong lý thuyết thi ca?

Anh Nga là người uyên bác về văn học và ngữ học, là người sáng suốt, trầm tĩnh, đắn đo nhiều trước khi xuất bản một thi tập muộn màng. Văn bản trần trụi đầy xúc cảm buộc chúng ta phải đặt lại vấn đề: cái gì là thơ? Phải chăng thơ là những mảnh đời được cảm nhận là thơ? Khi ta cảm nhận một văn bản, hay một mảnh sống, là thơ, thì nó là bài thơ? Thi tập "Nhật nguyệt dấu yêu" làm cơ sở cho lý thuyết mới?

Những bài thơ đầu tập, rất bài bản, khác hẳn với những văn bản cuối tập, thô tháp, prosaique, nhưng không mâu thuẫn trong ý thức của tác giả:

“tôi chỉ dám mượn vần điệu của thơ, ngôn ngữ thơ để gửi gắm lên giấy những cảm xúc trong từng khoảnh khắc sống của mình. Những cảm xúc vụt lóe lên một tích tắc nào đó, có khi đậm nét, sáng rõ, có lúc nhập nhòe, lẫn lộn, (…) ẩn hiện chập chờn. Những cảm xúc không kết thành một khối, mà như những mảnh vụn, là mùn cưa, dăm bào, lấm tấm, rải rác, đậm nhạt không đều, vô cùng rối rắm”.

Lời cuối bài Giải trình cuối sách, tác giả đã từ tốn, dè dặt: “những gì tôi viết, dù có là thơ hay không là thơ…”.


Nhà phê bình văn học Đặng Tiến (Pháp) - (Ảnh tư liệu: Face Hoàng Kim Oanh)

Chúng ta có thể trả lời chị, bình thản và dứt khoát: nó là thơ. Thơ xê dịch từ diễn ngôn cách điệu đến những mảng sống, mảnh tâm sự nguyên chất. Chất men gắn bó những viên gạch rời ấy là lòng chân thành của Anh Nga. Chân thành với văn học và với bản thân.

Người đọc có thể xem "Nhật nguyệt dấu yêu", như lời người xưa, là của tin gọi một chút này làm ghi.

 

Nhà phê bình Đặng Tiến (Pháp)