“Quê hương là gì hở mẹ?

"Ruộng lúa xanh bời bời, cá ăn phù du, đớp côn trùng tí tóp, lao xao khắp cả mặt ruộng. Độ vài ba tháng chúng đã lớn vổng lên, đuôi vàng choé. Thích nhất là lúc lúa trổ cờ, nhiều con hung hăng quẫy đuôi nhảy lên đớp hoa lúa. Mỗi lúc cơn gió mạnh ào qua, cả cánh đồng dậy hương ngan ngát. Hoa lúa rụng lả tả trên khắp mặt nước, cũng là lúc bầy cá mở hội, chúng tranh nhau đớp mồi bì bũm làm cả ruộng lúa trở nên sống động... Những lúc như vậy bà vui lắm. Nhớ một lần bà trò chuyện: Cá chép mà ăn hoa lúa là nhanh lớn lắm, thịt lại chắc và thơm..."

Lại nhớ những buổi sáng mờ sương đi ra phố, thấy hai hàng cây rét mướt đứng ven đường se lại, tối sầm. Những đứa trẻ con đi học sớm, vừa đi vừa líu ríu chạy bên nhau, như những cái bóng lúp xúp trôi trong áo. Những hàng xôi, hàng bắp, lạc rang, hàng quà sáng ngồi trong sương, với khói than, khói bếp bay lên mờ mịt…

Hồi rất nhỏ, bố thường kể, nhà mình còn có họ ở phương Nam đấy. Phương Nam hồi đó, trong trí tưởng tượng của mình thật xa xôi. Không biết vì điều gì, ông nội đã lưu lạc vào tận mảnh đất ấy, với cái tên nghe cũng kỳ kỳ, là lạ, Long Bình Điền. Một xã của huyện chợ Gạo, Tiền Giang.

Ai cũng có một dòng sông ký ức. Nơi ấy ăm ắp nỗi niềm, nghĩ về sông như là đang trong một cuộc trở về, nơi ban sơ hồn nhiên nhỏ bé, có gia đình, bè bạn ở bên. Nhưng con sông ấy, giờ lại thành sông lấp mất rồi... Tản văn Sông xưa của tác giả Hải Hưng như một hoài niệm nhớ nhung về những dòng sông lấp, bị phố thị dần làm mờ xa.

Hoa sim thao thức chìm vào cõi mộng, đưa con người đi trên nỗi nhớ nằm đong màu kí ức đẹp tươi, của phút giây xưa cũ. Ngắm hoa sim làm lòng ta rũ đi những hạt bụi còn sâu trong tâm khảm, gột rửa bước chân trần thế chưa rũ hết bùn đất, rơm rạ.

Thời đó làm gì có quạt máy chứ nói chi đến máy lạnh. Mà mùa nắng thì kéo dài, những buổi trưa nóng bức trẻ con chúng tôi thường chui vào trong cái kẹt lu (khoảng trống giữa hai cái lu), ôm cái bụng lu, áp mặt vào mà tận hưởng cái mát đến tê người. Hễ có cái lu nào hết nước thì đứa nào cũng giành lấy, chỏng đầu vào hét alô alô nghe cho sướng lỗ tai.

Ngày ấy không có chuyện một đứa trẻ nào đó đóng cửa chơi một mình trong phòng. Đông thì hàng chục đứa. Ít nhất là một cặp. Lớp tuổi nào tự động tìm đến lớp tuổi ấy. Đang tập nói thì đố nhau đếm sao. Một ông sao sáng/ hai ông sáng sao/ ba ông sao sáng... Lũ chíp hôi tụ lại chơi nu na nu nống hoặc chu chi. Một đứa cầm cái, mắt liến láu nhìn, miệng lem lém đọc.

Gom góp chút gió yêu thương ít ỏi những trưa bỏng rát, ba mẹ đã cùng chiếc quạt mo cau dìu dắt tuổi thơ chúng con đi qua từng tháng, từng năm. Biết bao cơn sốt, biết bao trận ốm, rồi cũng theo thời gian, theo tình thương bao la của ba mẹ mà dịu đi. Bởi vậy, con lại rưng rưng khi gần 30 tuổi đầu, theo ba ra vườn tìm mo cau làm quạt.

Sau những cơn mưa dài triền miên, hồ Thác Bà nước dâng lên ngùn ngụt. Ở chỗ có nhiều bụi cỏ, nước xâm xấp hoặc chỗ có nước mới từ các khe, các suối đổ xuống, cá thi nhau lên đẻ trứng. Nhiều nhất là cá chép, đuôi vàng choé, sống lưng nhô lên cả mặt nước, có con nặng những bảy, tám cân. Sau là cá dưng, cá diếc từng đôi, từng đôi một bám theo nhau lên đập nước ầm ầm.

Khi gió chánh bất bắt đầu thẳng ngọn đu đưa trên những đọt tre, lòng tôi lại cuộn lên nỗi nhớ cồn cào về miền Tây. Thế là cá linh đã kết thúc những chuỗi ngày lênh đênh theo con nước, lại một lần nữa tôi lỡ hẹn với quê hương.