VĂN HÓA

Thi sĩ Trần Vàng Sao: Một người Việt yêu nước mình

Nguyễn Quang Thiều • 19-08-2020 • Lượt xem: 1661
Thi sĩ Trần Vàng Sao: Một người Việt yêu nước mình

Một tin vui cho cả những người yêu văn học trong và ngoài nước, lần đầu tiên Thi phẩm có tên "Bài thơ của một người yêu nước mình" tuyển chọn những bài thơ hay nhất của thi sĩ Trần Vàng Sao được chính thức giới thiệu. Sách do NXB Hội Nhà văn cùng Công ty Nhã Nam hợp tác xuất bản, ra mắt trung tuần tháng 8/2020. DDVN trân trọng giới thiệu bài viết của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều. Cũng ở cương vị Giám đốc NXB, ông là người đã ký giấy phép chịu trách nhiệm xuất bản thi phẩm cho thi sĩ "tuẫn nạn" nhiều "oan khốc", nhiều "tai tiếng" này.

Tin, bài liên quan:

Thơ Hoàng Phủ Ngọc Tường: Trên dấu rêu mờ

Giới thiệu thơ Ý Nhi: ‘Chút gì như bóng dáng đời ta’

Giữa thi pháp Nguyễn Quang Thiều và Thanh Tâm Tuyền

Vào một sáng mùa thu năm 2019, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đến nhà xuất bản Hội Nhà văn. Ông bước vào phòng tôi và trên tay ôm một tập bản thảo. Tôi quen biết ông từ lâu, nhưng đây là lần đầu tiên tôi thấy ông xuất hiện như vậy. Ông nói với tôi rằng ông muốn NXB Hội Nhà văn in tập thơ này bởi đó là những bài thơ của một người yêu nước với cuộc đời quá nhiều thăng trầm. Đó là tập bản thảo những bài thơ của nhà thơ Trần Vàng Sao. Toàn bộ những bài thơ trong tập này là do nhà thơ Nguyễn Khoa Điểm tuyển chọn.

Cuộc đời và thơ ca của Trần Vàng Sao đã được đông đảo những người yêu văn học biết đến. Có những lúc, thơ ca của ông đã trở thành rắc rối và cả những trầm luân nào đó đối với cuộc đời ông. Và không phải lúc nào thơ ca của ông cũng được hiểu đúng. Nhưng ông đã sống và đã sáng tạo như chính ông trong chính thời đại của ông.

Bản thảo gồm những bài thơ đã in trên một số báo và tạp chí cùng nhiều bài thơ chưa được công bố do gia đình lưu giữ. Tôi đã đọc rất nhiều thơ của nhà thơ Trần Vàng Sao và bây giờ thêm những bài thơ khác mà tôi chưa hề được đọc. Khi còn là người tổ chức và thực hiện tờ Nghệ Thuật Mới, tôi đã in trọn vẹn trường ca “Gọi tìm xác đồng đội” của nhà thơ Trần Vàng Sao trên tờ báo này.


Thi sĩ Trần Vàng Sao trong buổi ra mắt "Gọi tìm xác đồng đội"

Thơ của Trần Vàng Sao là chính cuộc đời ông. Tôi luôn mang cảm giác ông không hề theo bất cứ một trường phái nào, không dùng bất cứ một kỹ thuật hay phép tu từ nào... Thơ ông hiện ra như chính áo quần ông, tóc tai ông, hơi thở ông, ánh mắt ông, giọng nói ông, cảm giác ông, mồ hôi ông, đau ốm ông, giận dữ ông, dày vò ông, tuyệt vọng ông, khát vọng ông… và nhịp đập trái tim ông là thứ kỳ diệu nhất gắn kết toàn bộ những gì thuộc về ông để vang lên thành thi ca. Bởi thế, thơ ông chân thực và mãnh liệt như máu chảy trong huyết quản ông.

Xin cám ơn nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, cám ơn công ty sách Nhã Nam, cám ơn Quĩ văn hóa Hữu Ngọc, cám ơn nhà phê bình văn học Ngọc Trai và những người bạn Huế của nhà thơ Trần Vàng Sao đã hợp tác và làm tất cả những gì có thể cho tập thơ Trần Vàng Sao ra đời, để thêm một lần nữa minh chứng: Trần Vàng Sao là một thi sỹ chân chính đến trầm luân, Trần Vàng Sao là một người yêu nước đến đau đớn.

Nhà Xuất bản Hội Nhà văn xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc tập thơ của ông.

Nguyễn Quang Thiều


Bìa tập thơ thi sĩ Trần Vàng Sao được chính thức xuất bản ở Việt Nam, tháng 8.2020.
*DDVN giới thiệu bài thơ nổi tiếng cũng là tên Tuyển thơ đầu tiên của thi sĩ Trần Vàng Sao do nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm tuyển chọn vừa ra mắt ở Việt Nam. 

BÀI THƠ CỦA MỘT NGƯỜI YÊU NƯỚC MÌNH

Buổi sáng tôi mặc áo đi giày
                 ra đứng ngoài đường
Gió thổi những bông nứa trắng bên sông
Mùi tóc khô còn thơm lúa mùa qua
Bầy chim sẻ đậu trước sân nhà
Những đứa trẻ đứng nhìn ngấp nghé


Tôi yêu đất nước này như thế
Mỗi buổi mai
Bầy chim sẻ ngoài sân
Gió mát và trong
Đường đi đầy cỏ may và muộng chuộng
Tôi vẫn sống
     vẫn ăn
        vẫn thở
             như mọi người

Đôi khi chợt nhớ một tiếng cười lạ
Một câu ca dao buồn có hoa bưởi hoa ngâu
Một vết bùn khô trên mặt đá
Không có ai chia tay
Cũng nhớ một tiếng còi tàu.

Ngoài làm thơ, thi sĩ Trần Vàng Sao còn vẽ tranh Thiền. Trong ảnh ông chụp với nhà thơ Tam Lệ giữa phòng tranh với nhiều bức rất đẹp của ông. 


Mẹ tôi thức khuya dậy sớm
Năm nay ngoài năm mươi tuổi
Chồng chết đã mười mấy năm
Thuở tôi mới đọc được i tờ
Mẹ thương tôi mẹ vẫn tảo tần
Nước sông gạo chợ
Ngày hai buổi nhà không khi nào vắng người đòi nợ
Sống qua ngày nên phải nghiến răng
Cũng không vui nên mẹ ít khi cười
Những buổi trưa buổi tối
Ngồi một mình hay khóc
Vẫn thở dài mà không nói ra
Thương con không cha
Hẩm hiu côi cút
Tôi yêu đất nước này xót xa
Mẹ tôi nuôi tôi mười mấy năm không lấy chồng
Thương tôi nên ở goá nuôi tôi
Những đứa nhà giàu hằng ngày chửi bới
Chúng cho mẹ con tôi áo quần tiền bạc,
                           như cho một đứa hủi
Ngày kỵ cha họ hàng thân thích không ai tới
Thắp ba cây hương
Với mấy bông hải đường
Mẹ tôi khóc thút thít
Cầu cha tôi phù hộ tôi nên người
Con nó còn nhỏ dại
Trí chưa khôn chân chưa vững bước đi
Tôi một mình nuôi nó có kể chi mưa nắng


Tôi yêu đất nước này cay đắng
Những năm dài thắp đuốc đi đêm
Quen thân rồi không ai còn nhớ tên
Dĩ vãng đè trên lưng thấm nặng
Áo mồ hôi những buổi chợ về
Đời cúi thấp
Giành từng lon gạo mốc,
Từng cọng rau hột muối
Vui sao khi con bữa đói bữa no
Mẹ thương con nên cách trở sông đò
Hàng gánh nặng phải qua cầu xuống dốc
Đêm nào mẹ cũng khóc
Đêm nào mẹ cũng khấn thầm
Mong con khôn lớn cất mặt với đời
Tôi yêu đất nước này khôn nguôi


Tôi yêu mẹ tôi áo rách
Chẳng khi nào nhớ tuổi mình bao nhiêu.
Tôi bước đi
Mưa mỗi lúc mỗi to,
Sao hôm nay lòng thấy chật
Như buổi sáng mùa đông chưa thấy mặt trời mọc
Con sông dài nằm nhớ những chặng rừng đi qua
Nỗi mệt mỏi, rưng rưng từng con nước
Chim đậu trên cành chim không hót
Khoảng vắng mùa thu ngủ trên cỏ may


Tôi yêu đất nước này những buổi mai
Không ai cười không tiếng hát trẻ con
Đất đá cỏ cây ơi
Lòng vẫn thương mẹ nhớ cha
Ăn quán nằm cầu
Hai hàng nước mắt chảy ra
Mỗi đêm cầu trời khấn phật, tai qua nạn khỏi
Tôi yêu đất nước này áo rách
Căn nhà dột phên không ngăn nổi gió
Vẫn yêu nhau trong từng hơi thở
Lòng vẫn thương cây nhớ cội hoài
Thắp đèn đêm ngồi đợi mặt trời mai
Tôi yêu đất nước này như thế
Như yêu cây cỏ ở trong vườn
Như yêu mẹ tôi chịu khó chịu thương
Nuôi tôi thành người hôm nay


Thi sĩ Trần Vàng Sao  - Tranh họa sĩ Đinh Cường 

Yêu một giọng hát hay
Có bài mái đẩy thơm hoa dại
Có sáu câu vọng cổ chứa chan
Có ba ông táo thờ trong bếp
Và tuổi thơ buồn như giọt nước trong lá sen
Tôi yêu đất nước này và tôi yêu em
Thuở tóc kẹp tuổi ngoan học trò
Áo trắng và chùm hoa phượng đỏ
Trong bước chân chim sẻ
Ngồi học bài và gọi nhỏ tên tôi
Hay nói chuyện huyên thuyên
Chuyện trên trời dưới đất rất lạ
Chuyện bông hoa mọc một mình trên đá
Cứ hay cười mà không biết có người buồn.

Sáng hôm nay gió lạnh vẫn còn
Khi xa nhà vẫn muốn ngoái lại
Ngó cây cam cây vải
Thương mẹ già như chuối ba hương
Em chưa buồn
Vì chưa rách áo
Tôi yêu đất nước này rau cháo
Bốn ngàn năm cuốc bẫm cày sâu
Áo đứt nút qua cầu gió bay
Tuổi thơ em hãy giữ cho ngoan
Tôi yêu đất nước này lầm than
Mẹ đốt củi trên rừng cha làm cá ngoài biển
Ăn rau rìu rau éo rau trai
Nuôi lớn người từ ngày mở đất
Bốn ngàn năm nằm gai nếm mật
Một tấc lòng cũng trứng Âu Cơ
Một tiếng nói cũng đầy hồn Thánh Gióng.


Thi sĩ Trần Vàng Sao  (phải) và nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Hữu Hồng Minh. Huế, 2009. 

Tôi đi hết một ngày
Gặp toàn người lạ
Chưa ai biết chưa ai quen
Không biết tuổi không biết tên
Cùng sống chung trên đất
Cùng nỗi đau chia cắt Bắc Nam
Cùng có chung tên gọi Việt Nam
Mang vết thương chảy máu ngoài tim
Cùng nhức nhối với người chết oan ức
Đấm ngực giận hờn tức tối
Cùng anh em cất cao tiếng nói
Bản tuyên ngôn mười bốn triệu người đòi độc lập tự do
Bữa ăn nào cũng phải được no
Mùa lạnh phải có áo ấm
Được nói cười hát ca yêu đương không ai cấm
Được thờ cúng những người mình tôn kính
Hai mươi năm cuộc đời chưa khi nào định.


Tôi trở về căn nhà nhỏ
Đèn thắp ngọn lù mù
Gió thổi trong lá cây xào xạc
Vườn đêm thơm mát
Bát canh rau dền có ớt chìa vôi
Bên hàng xóm có tiếng trẻ con khóc
Mẹ bồng con lên non ngồi cầu Ái tử
Đất nước hôm nay đã thấm hồn người
Ve sắp kêu mùa hạ
Nên không còn mấy thu
Đất nước này còn chua xót
Nên trông ngày thống nhất
Cho bên kia không gọi bên này là người miền Nam
Cho bên này không gọi bên kia là người miền Bắc
Lòng vui hôm nay không thấy chật


Tôi yêu đất nước này chân thật
Như yêu căn nhà nhỏ có mẹ của tôi
Như yêu em nụ hôn ngọt trên môi
Và yêu tôi đã biết làm người
Cứ trông đất nước mình thống nhất.

19/12/1967
Trần Vàng Sao