Di sản ‘Hát bội’ sống động giữa Đường sách

Tối 24.1.2026, chương trình “Hát bội với Âm nhạc dân tộc” đã diễn ra tại Đường sách Nguyễn Văn Bình (TP.HCM) thu hút đông đảo khán giả trong và ngoài nước. Đây là hoạt động văn hóa miễn phí do Nhà hát Nghệ thuật Hát Bội TP.HCM tổ chức, nhằm bảo tồn và giới thiệu di sản sân khấu hát bội đến cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Đông đảo khán giả đến theo dõi chương trình, chụp hình và quay video lưu giữ kỷ niệm – Ảnh: Duyên Dáng Việt Nam

Di sản sân khấu được tái hiện trong không gian mở

Trong không gian mở của Đường sách, khán giả được thưởng thức những trích đoạn hát bội kinh điển như “Hồ Nguyệt Cô hóa cáo” và “Châu Sáng tả Thanh Long”. Đây là những tác phẩm tiêu biểu thể hiện rõ nét đặc trưng nghệ thuật hát bội qua lối diễn ước lệ, ngôn ngữ hình thể và vũ đạo sân khấu giàu tính biểu cảm.

“Hồ Nguyệt Cô hóa cáo” là trích đoạn kinh điển của nghệ thuật hát bội, kể về Hồ Nguyệt Cô, một hồ ly tu luyện lâu năm hóa thành mỹ nữ nhờ linh đơn. Vì tình yêu, nàng đánh mất linh đơn và dần hiện nguyên hình giữa chiến trường. Trích đoạn gây ấn tượng mạnh bởi diễn biến tâm lý bi kịch cùng vũ đạo, hình thể đặc trưng của hát bội – Ảnh: Duyên Dáng Việt Nam

Các trích đoạn được trình diễn không chỉ gợi lại ký ức văn hóa truyền thống mà còn truyền tải những giá trị nhân văn sâu sắc về tinh thần nhân, nghĩa, trung, hiếu được gửi gắm trong từng vai diễn. Cách thể hiện qua động tác, ánh mắt và giọng hát của các nghệ sĩ đã tạo nên sức hút mạnh mẽ với người xem.

Khán giả nhí hào hứng tham gia trải nghiệm

Chương trình đã thực sự chinh phục và để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng đông đảo khán giả. Nhiều người hào hứng chia sẻ rằng đây là lần đầu tiên họ được thưởng thức nghệ thuật hát bội ngay trong một không gian mở, gần gũi, không còn khoảng cách giữa sân khấu và khán giả. Không khí sôi động, ấm áp lan tỏa khắp nơi khi tiếng vỗ tay rộn ràng, những tràng pháo tay không ngớt vang lên sau mỗi tiết mục xuất sắc. Khán giả thoải mái ghi lại những khoảnh khắc đẹp bằng điện thoại, quay video, chụp ảnh về nghệ thuật di sản đặc biệt này.

Điểm sáng nhất, cũng là phần được mong chờ và yêu thích nhất, chính là hoạt động giao lưu đặc biệt do chính nghệ sĩ Hoàng Duy trực tiếp hướng dẫn. Khán giả nhí được hóa thân thành những nghệ sĩ hát bội thực thụ qua hai phân cảnh kinh điển: trình thức bước chèo thuyền và phi ngựa.

Các khán giả nhí được nghệ sĩ hướng dẫn tái hiện đua thuyền và cưỡi ngựa bằng ngôn ngữ động tác ước lệ của hát bội. Khi thì nhịp nhàng, thong thả theo dáng chèo thuyền lướt sóng; lúc lại gấp rút, dồn dập với thế phi ngựa đầy kịch tính – Ảnh: Duyên Dáng Việt Nam

Tìm hiểu lịch sử và đặc trưng nghệ thuật hát bội

Trong phần giao lưu đặt câu hỏi, MC đã giới thiệu về nguồn gốc và quá trình phát triển của hát bội. Nghệ thuật hát bội (tuồng) được cho là xuất hiện từ thời Trần (thế kỷ 13 – 14), nhưng thực sự phát triển và định hình rõ rệt vào thời nhà Lê. Trong giai đoạn này, hát bội hình thành hai dòng chính: hát bội cung đình phục vụ triều đình và hát bội ngoại được trình diễn tại đình làng, không gian dân gian, dần trở thành di sản văn hóa gắn bó với đời sống cộng đồng.

Sự phát triển của hát bội gắn liền với những nhân vật có công lớn. Đào Duy Từ được xem là người đặt nền móng cho nghệ thuật hát bội ở Đàng Trong; Đào Tấn là danh nhân văn hóa, nhà soạn tuồng có vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống kịch bản và nghệ thuật biểu diễn; Tả quân Lê Văn Duyệt là người bảo trợ, tạo điều kiện để hát bội phát triển mạnh tại Nam Bộ.

Một nét đặc trưng dễ nhận diện của hát bội là nghệ thuật hóa trang mặt nạ với hệ thống màu sắc mang ý nghĩa biểu trưng. Mặt đỏ đại diện cho những nhân vật trung nghĩa, chính trực; mặt trắng mốc tượng trưng cho nhân vật gian trá, xảo quyệt; các màu đen, xanh, vàng… được sử dụng để khắc họa tính cách, vai trò của từng nhân vật trong kịch bản.

Nhân vật mặt đỏ (giữa) biểu trưng cho võ tướng trung nghĩa trong vở diễn Châu Sáng tả Thanh Long – Ảnh: Duyên Dáng Việt Nam

Theo Ban Tổ chức, chương trình “Hát bội với Âm nhạc dân tộc” sẽ tiếp tục được trình diễn tại Đường sách vào 17 giờ 30 ngày 31.01.2026. Khán giả quan tâm có thể đến xem trực tiếp hoặc theo dõi thông tin cập nhật tại fanpage Đường sách TP.HCM để không bỏ lỡ cơ hội tiếp cận với nghệ thuật truyền thống đặc sắc này.