Có những lần “chốt đơn” diễn ra rất nhanh, chỉ vài giây sau khi lướt qua một đoạn video hay một chương trình giảm giá. Không cần suy nghĩ quá nhiều, cũng không thực sự cần món đồ đó, nhưng cảm giác mua được thứ gì đó vẫn mang lại một chút hứng khởi.

Trong những năm gần đây, mua sắm không còn đơn thuần là đáp ứng nhu cầu mà dần trở thành một phản xạ cảm xúc. Khi mệt mỏi, khi căng thẳng, hoặc đơn giản là khi cần một cảm giác tích cực nhanh chóng, nhiều người tìm đến việc mua sắm như một cách “tự thưởng”. Nhưng phía sau những đơn hàng nhỏ lẻ ấy, đôi khi là một vòng lặp khó nhận ra.

Khi cảm xúc dẫn dắt hành vi mua sắm

Những thông báo giảm giá liên tục dễ dàng kích thích tâm lý muốn sở hữu (Nguồn: Internet)

Nhiều người thừa nhận họ thường mua đồ vào những thời điểm tâm trạng không ổn định: sau một ngày làm việc căng thẳng, sau một cuộc tranh luận, hoặc khi cảm thấy chán nản. Việc sở hữu một món đồ mới mang lại cảm giác kiểm soát và lấp đầy những khoảng trống tinh thần, dù chỉ là trong chốc lát.

Chia sẻ về điều này, bạn Minh Anh (24 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM) cho biết: “Có những ngày đi làm về cực kỳ áp lực, mình không muốn ăn uống gì mà chỉ cầm điện thoại lướt các sàn thương mại điện tử. Việc nhìn thấy nút ‘Đặt hàng thành công’ giống như một sự giải tỏa vậy. Lúc đó mình không nghĩ đến việc món đồ có dùng tới hay không, chỉ là mình cần cảm giác được sở hữu cái gì đó mới để xoa dịu cảm giác mệt mỏi sau một ngày dài”.

Các nền tảng mua sắm trực tiếp và mạng xã hội với những thông báo “giảm giá giờ vàng” hay “số lượng có hạn” càng khiến việc mua sắm theo cảm xúc trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Dần dần, hành vi mua không còn xuất phát từ nhu cầu sử dụng thực tế, mà từ nhu cầu được thỏa mãn cảm xúc tức thời.

Dopamine ngắn hạn và khoảng trống phía sau

Niềm vui khi nhận hàng thường chóng vánh, để lại sự trống rỗng sau những đơn hàng không xuất phát từ nhu cầu thật (Nguồn: Internet)

Khoa học giải thích rằng khi “chốt đơn”, não bộ giải phóng dopamine, mang lại cảm giác hài lòng và hứng thú. Tuy nhiên, cảm giác này thường không kéo dài lâu. Sau khi món đồ được giao đến, sự hào hứng ban đầu nhanh chóng tan biến, thay vào đó có thể là cảm giác hối tiếc, thậm chí là trống rỗng.

Bạn Hoàng Nam (27 tuổi) chia sẻ về trải nghiệm của mình: “Mình từng có cả một ngăn tủ đầy những món đồ công nghệ và quần áo chưa một lần cắt mác. Lúc mua thì rất hăng hái, nhưng khi shipper giao hàng đến, mình chỉ nhìn cái hộp rồi để sang một bên. Cảm giác thỏa mãn chỉ tồn tại trong vài phút bấm chọn màu và thanh toán, còn sau đó là nỗi lo về số dư tài khoản và sự hụt hẫng vì nhận ra mình đang tiêu xài quá đà để chạy theo cảm xúc”.

Vòng xoáy “mua – vui – chán – mua tiếp” cứ thế tiếp diễn, khiến người trẻ rơi vào tình trạng mua nhiều hơn những gì thực sự cần nhưng vẫn khó lòng dừng lại.

Khi việc chi tiêu ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần

Dành một khoảng lặng để cân nhắc giữa mong muốn nhất thời và giá trị thực tế giúp chúng ta tiêu dùng thông minh hơn (Nguồn: Internet)

Không chỉ dừng lại ở tài chính, mua sắm theo cảm xúc còn có thể tác động đến trạng thái tinh thần. Khi chi tiêu vượt quá khả năng, áp lực tài chính tăng lên, kéo theo cảm giác lo lắng và mất kiểm soát.

Trong một xã hội nơi việc mua sắm được khuyến khích như một phần của lối sống, việc nhận ra ranh giới giữa nhu cầu và cảm xúc trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Một số người bắt đầu thử những thay đổi nhỏ: trì hoãn quyết định mua, lập danh sách trước khi chi tiêu, hoặc đơn giản là tự hỏi “mình có thực sự cần món này không?”. Những câu hỏi ấy không nhằm ngăn cản hoàn toàn việc mua sắm, mà giúp hành vi này trở nên có ý thức hơn.

Mua sắm không phải là điều xấu, và việc tự thưởng cho bản thân đôi khi là cần thiết. Nhưng khi việc “chốt đơn” trở thành cách duy nhất để làm dịu cảm xúc, có lẽ đó là lúc cần nhìn lại. Giữa rất nhiều lựa chọn trong cuộc sống hiện đại, việc hiểu rõ vì sao mình mua một món đồ có thể quan trọng không kém việc mua nó. Bởi đôi khi, điều chúng ta tìm kiếm không nằm trong giỏ hàng, mà nằm ở cách mỗi người đối diện với cảm xúc của bản thân.