Ngày còn ở nhà, có lẽ chẳng mấy ai nghĩ nhiều về một bát canh. Nó vẫn ở đó trong mỗi bữa cơm, thay đổi theo mùa, theo nguyên liệu và khẩu vị của từng người. Chỉ đến khi đi xa, sống giữa những bữa ăn vội vàng, người ta mới nhận ra thứ mình nhớ đôi khi không hẳn là món ăn, mà là cả căn bếp phía sau món ăn ấy.

Bát canh có vị của nhà

Trong mâm cơm Việt, canh là một phần không thể thiếu. Có khi chỉ là nồi canh rau đơn giản, bát canh chua hay ít nước dùng nấu vội từ những nguyên liệu sẵn có. Nhưng nó lại có một vai trò rất riêng: làm dịu vị mặn, đưa cơm và khiến bữa ăn trở nên trọn vẹn hơn. Một nồi canh cũng thường được nấu tùy theo khẩu vị của người ăn.

Trời nóng, người ta tìm đến những bát canh thanh mát. Những ngày trở lạnh, một chút gừng, tiêu hay vị cay khiến món ăn trở nên ấm áp hơn. Người lớn tuổi có thể thích vị nhạt, trẻ nhỏ cần món mềm và dễ ăn. Có người không ăn hành, người khác lại thích thật nhiều rau thơm. Cùng một nồi canh, người nấu đôi khi phải nhớ từng sở thích nhỏ như thế.

Bởi vậy, một bát canh ngon không chỉ nằm ở nguyên liệu hay cách nêm nếm. Nó còn nằm ở việc người nấu có nhớ người ngồi đối diện mình thích ăn thế nào hay không.

Ba miền, ba vị nhớ

Mỗi vùng đất lại đưa khẩu vị của mình vào bát canh theo một cách riêng. Miền Bắc thường gợi những vị thanh nhẹ như canh cải nấu gừng, canh sườn nấu sấu. Ở miền Trung, nhiều món canh có vị đậm đà, kết hợp các nguyên liệu như cá, hến, khế, ớt và rau thơm. Miền Nam lại quen thuộc với vị chua ngọt của canh chua, hay vị đắng đặc trưng của canh khổ qua nhồi thịt.

Bát canh chua cá khoanh với vị chua ngọt đặc trưng, khóm vàng óng và rau thơm tươi mới đậm đà hương vị miền Nam (Ảnh: FOX ^.ᆽ.^= ∫ – Pexels)

Nhưng điều đáng nhớ không chỉ nằm ở sự khác biệt ấy.

Một bát canh cải có thể gắn với buổi chiều mùa đông. Canh hến có thể đưa một người con xa quê về lại căn bếp cũ. Canh chua có thể khiến ai đó nhớ những bữa cơm mùa hè bên gia đình. Cùng một món ăn, mỗi người lại có một “vị nhà” riêng, bởi ký ức về món ăn luôn đi cùng nơi chốn và những người từng ngồi bên mâm cơm ấy.

Khẩu vị cũng giống ký ức. Thứ từng quen thuộc từ nhỏ đôi khi chỉ được nhận ra là quý giá khi đã đi xa.

Đi xa mới biết mình nhớ gì

Có những món ăn khi còn ở nhà ta từng cho là bình thường, thậm chí có lúc còn thấy ngán. Nhưng khi sống xa gia đình, chỉ một mùi vị quen thuộc cũng đủ làm một buổi tối trở nên khác đi.

Minh, một người trẻ đã rời quê lên thành phố làm việc, từng có một món canh mà ngày nhỏ anh không mấy thích: canh khổ qua nhồi thịt. Anh nhớ lại: “Hồi nhỏ mẹ nấu là tôi cứ né, vì thấy đắng. Sau này đi làm xa, có lần ăn canh khổ qua ở ngoài, tự nhiên lại nhớ mẹ. Lúc đó mới thấy cái vị mình từng chê lại là vị của nhà.”

Có lẽ ký ức về món ăn thường bắt đầu từ những điều rất nhỏ như thế. Không phải ai cũng nhớ được món canh hôm ấy được nêm bao nhiêu muối hay có bao nhiêu miếng thịt. Điều ở lại có khi là chiếc tô quen thuộc, tiếng người thân gọi xuống ăn cơm hay dáng một người đứng bên bếp chờ nồi canh sôi.

Điều đáng nhớ là ký ức về món canh thường không dừng ở cái vị. Ta nhớ người đã nấu nó.

Ta nhớ bàn tay từng nhặt rau, rửa cá. Nhớ người luôn nếm lại nồi canh trước khi dọn cơm. Nhớ câu hỏi rất quen: “Hôm nay ăn canh không?”. Và đôi khi, nhớ cả một người từng ngồi đối diện mình nhưng giờ đã không còn ở đó.

Bếp ấm, tình thương: nơi mỗi thìa canh là một câu chuyện về sự quan tâm, thấu hiểu và gắn kết gia đình (Ảnh: Katerina Holmes – Pexels)

Có người thương trong bát canh

Tình thương trong một gia đình nhiều khi không xuất hiện bằng những lời nói lớn lao. Nó nằm trong những việc nhỏ đến mức khi còn ở nhà, ta dễ xem như điều hiển nhiên.

Là người mẹ để phần canh lại vì biết con hôm nay về muộn. Là người bà nấu món cháu thích mỗi khi nó về quê. Là người cha nhớ bỏ thêm tiêu vào bát của con. Là người chị vẫn nhớ em mình không ăn hành dù đã nhiều năm không sống cùng nhau.

Chị Lan, người đã có nhiều năm chăm sóc gia đình bằng những bữa cơm hằng ngày, kể: “Tôi nấu lâu thành quen nên biết mỗi người thích một kiểu. Chồng thì thích canh nóng, con gái không ăn hành, còn con trai thích canh chua phải chua một chút. Nhiều khi họ không nói gì, mình vẫn tự nhớ. Đến lúc con đi xa, tôi vẫn nấu rồi mới sực nhớ hôm nay không có nó ở nhà.”

Có lẽ đó là một trong những cách tình thương được giữ lại trong gia đình: người nấu nhớ khẩu vị của người ăn ngay cả khi người ấy không cần phải nhắc.

Những điều ấy nhỏ đến mức khi còn ở nhà, ta dễ xem như điều hiển nhiên. Nhưng chính sự hiển nhiên ấy lại làm nên cảm giác được chăm sóc. Một bát canh nóng, một phần thức ăn được giữ lại, một món ăn được nấu đúng khẩu vị. Không cần gọi tên, người nhận vẫn biết mình được nhớ đến.

Một muỗng canh, cả căn bếp cũ

Ký ức về một bữa cơm không chỉ nằm ở vị giác. Đó còn là tiếng nắp nồi va vào thành, tiếng muỗng chạm miệng bát, hơi nước làm mờ mắt kính, mùi hành phi trong căn bếp, chiếc bàn đã cũ hay âm thanh quen thuộc từ chiếc tivi ngoài phòng khách.

Công thức có thể ghi rõ bao nhiêu nguyên liệu, bao nhiêu phút nấu và bao nhiêu gia vị. Nhưng chẳng công thức nào ghi được hôm nay người nấu đã giảm muối vì người kia đang mệt, hay thêm một chút gừng vì trời trở lạnh.

Ẩm thực gia đình vì thế không chỉ được truyền lại bằng công thức. Nó còn được truyền bằng trí nhớ về khẩu vị của một người, bằng những điều mắt thấy tai nghe và những bữa cơm lặp đi lặp lại qua nhiều năm.

Có người lớn lên rồi mới nhận ra mình đã mang theo một phần căn bếp ấy trong cách ăn, cách nấu và cả cách chăm sóc những người mình thương.

Vị nhà không có công thức

Một đầu bếp có thể nấu một món canh ngon. Một nhà hàng có thể tạo ra hương vị tinh tế. Nhưng vẫn có những lúc người ta ăn xong và thấy thiếu một điều gì đó.

Bởi ‘vị nhà’ không chỉ đến từ món ăn mà còn được tạo nên bởi vùng đất, mùa vụ, nguyên liệu và cách nấu đã gắn bó với ta từ nhỏ. Quan trọng hơn, nó đến từ người từng đứng trong bếp và biết ta thích gì.

Giao mùa rồi sẽ qua. Những ngày se lạnh cũng sẽ trở lại thành những mùa khác. Bát canh trên bàn hôm nay rồi sẽ nguội.

Nhưng có những bát canh, nếu từng ăn cùng một người thương, có lẽ cả đời vẫn nhớ được vị của nó.

Không phải vì đó là món ngon nhất, mà vì trong bát canh ấy từng có một căn bếp, một mâm cơm và một người đã nhớ mình thích ăn thế nào.