Còn đâu những ngày khai trường xưa, nỗi trăn trở hôm nay

Nhìn lại ngày tựu trường thời thiếu thốn không phải để hoài niệm suông, mà để đặt ra một câu hỏi ở thực tại: Khi điều kiện học tập ngày càng đủ đầy, vì sao niềm vui ngày khai giảng của con trẻ lại nặng trĩu những âu lo?

Thực tế ngày xưa qua từng chi tiết nhỏ

Lật giở từng trang ảnh đen trắng hoặc những thước phim màu đã ngả ố của năm tháng cũ, ngày khai trường hiện lên bằng những nét vẽ mộc mạc và chân thực đến gai người. Ở đó không có phông bạt lộng lẫy, không bóng bay rợp trời, cũng chẳng có xe đưa đón tận cổng trường. Tất cả gói gọn trong sự chuẩn bị chắp vá nhưng thấm đượm bao công sức chắt chiu của cả gia đình.

Mùa tựu trường ngày ấy bắt đầu từ manh áo sơ mi “truyền đời” của người anh để lại cho đứa em, cổ áo sờn chỉ được mẹ cẩn thận tháo ra lộn lại, gấu quần nới thêm vài phân cho kịp chiều cao của đứa trẻ đang tuổi lớn. Đứa trẻ nào may mắn được bố mẹ may cho tấm áo mới bằng vải thô xô trắng thì ngày đầu năm học chẳng khác nào mang cả một “gia tài” đến lớp.

Những cuốn sách giáo khoa được chuyền tay của thế hệ trước, góc sách quăn mép được miết phẳng bằng bàn ủi than con gà. Từng tờ báo cũ, tờ lịch hay vỏ bao xi măng được cắt gọt cẩn thận để bọc vở, rồi dán nhãn nắn nót bằng chút hồ quấy vội từ bột năng. Ngay cả đồ dùng học tập cũng là cả một sự sáng tạo vượt khó. Cây thước kẻ được đẽo gọt từ thanh tre hay mảnh ván hỏng, hộp bút uốn từ vỏ sắt tây, chiếc cặp sách may bằng vải bạt bộ đội đã bạc màu.

Trên những con đường làng trơn trượt sau cơn mưa đầu thu, những bàn chân lấm lem bùn đất, đứa xỏ đôi dép nhựa đã vá chằng chịt bằng dây thép, đứa đi chân trần nhưng bước chân vẫn thoăn thoắt tiến về phía cổng trường.

Nghèo khó là thật, thiếu thốn trăm bề là thật, thế nhưng trên những gương mặt rám nắng hè lại rạng ngời những nụ cười thuần khiết nhất. Tiếng trống trường giòn giã điểm nhịp đầu tiên thực sự mở ra một ngày hội lớn, nơi niềm háo hức được gặp lại thầy cô, bạn bè và được mở từng trang giấy thơm mùi mực in đã vượt lên trên mọi nhọc nhằn cơm áo.

Sự đối lập với hiện tại và áp lực vô hình

Bước vào các cổng trường hôm nay, bức tranh khai giảng đã hoàn toàn đổi khác. Những bộ đồng phục phẳng phiu được gắn logo, nhãn tên chuẩn chỉnh, balo chống gù đắt tiền, sách giáo khoa in màu bóng bẩy và các thiết bị công nghệ hiện đại đồng hành cùng học sinh ngay từ bậc tiểu học. Lễ khai trường được tổ chức quy củ với âm thanh, ánh sáng hiện đại, hoa tươi rực rỡ và những màn biểu diễn được tập dượt công phu suốt nhiều tuần lễ.

Thế nhưng, lẩn khuất sau vẻ ngoài chỉn chu ấy lại là những khoảng lặng đầy trăn trở. Khái niệm tựu trường dường như đã mất đi tính thiêng liêng và bất ngờ vốn có khi phần lớn học sinh đã phải bắt đầu các lớp học hè, học trước chương trình từ tháng bảy, tháng tám. Ngày 5.9, từ cột mốc khởi đầu một hành trình khám phá mới bỗng chốc trở thành một buổi lễ mang tính thủ tục giữa một guồng quay học tập không có điểm dừng.

Đằng sau chiếc cặp sách hiện đại không chỉ là sách vở mà còn là cả một sức nặng vô hình của kỳ vọng thành tích. Điểm số, lớp chọn, trường chuyên và các chứng chỉ ngoại ngữ từ sớm đã biến đường đua học đường thành một cuộc cạnh tranh khốc liệt. Ngày khai trường hôm nay không khó để bắt gặp những ánh mắt mệt mỏi, những cái ngáp dài của những đứa trẻ thiếu ngủ vì lịch học dày đặc. Con trẻ bước vào cổng trường mang theo áp lực phải trở thành người dẫn đầu, thay vì niềm vui nguyên bản là được tiếp cận những chân trời tri thức mới. Sự đủ đầy về vật chất, lại vô tình lấy đi cảm giác háo hức nguyên sơ của ngày đầu năm học.

Vật chất thời xưa có thể thiếu thốn cùng cực, manh áo có thể vá vai, nhưng sự trân trọng tri thức và niềm say mê đến lớp của thế hệ trước vẫn là bài học bền vững còn nguyên giá trị. Ngày ấy, người ta đến trường bằng ý chí vượt khó, xem con chữ là chiếc chìa khóa duy nhất để bước qua gian khổ và thay đổi số phận.

Nhìn lại mùa tựu trường xưa qua lăng kính đời thường không phải để nuối tiếc quá khứ hay áp đặt con trẻ hôm nay phải sống lại cảnh gian truân, mà là lời nhắc nhở sâu sắc để chúng ta biết trân trọng những điều kiện học tập đủ đầy đang có trong tầm tay. Giá trị cốt lõi của việc học chưa bao giờ nằm ở tiện nghi vật chất bao bọc bên ngoài, mà nằm ở ngọn lửa hiếu học từ bên trong và niềm hạnh phúc thật sự khi được cắp sách tới trường.