Giữ gìn phong tục Tết truyền thống trong cuộc sống hiện đại

Tết hôm nay đến nhanh hơn Tết xưa. Chỉ vài cú chạm màn hình là có thể đặt mâm cỗ, mua bánh mứt, gửi lời chúc năm mới đi khắp nơi. Cuộc sống hiện đại mang đến sự tiện nghi, đủ đầy, nhưng cũng khiến Tết dường như trôi qua vội vã hơn, nhẹ tênh hơn. Trong nhịp sống hối hả ấy, đôi khi ta chợt nhớ về Tết truyền thống, nơi có nồi bánh chưng nghi ngút khói, có bàn thờ được lau dọn tinh tươm, có phiên chợ Tết rộn ràng và mâm cơm sum họp đủ đầy tiếng cười. Chính từ sự đối lập giữa Tết xưa và Tết nay, một câu hỏi đặt ra: chúng ta đang thực sự giữ Tết, hay chỉ đơn giản là nghỉ Tết?

Mâm cúng Tất niên chiều ngày 30 Tết – Ảnh: Duyên Dáng Việt Nam

Phong tục Tết truyền thống là tổng hòa của những tập quán, nếp sinh hoạt đã được gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ. Đó là những ngày cuối năm cả gia đình cùng dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa với mong muốn gột rửa điều cũ, đón chào điều mới. Là cảnh quây quần bên nồi bánh chưng, bánh tét, nơi không chỉ có mùi nếp mới mà còn có những câu chuyện gia đình được kể lại. Là nghi thức cúng ông bà, tổ tiên, một cách để con cháu bày tỏ lòng biết ơn, tưởng nhớ cội nguồn. Và cũng là những cái bắt tay, lời chúc Tết, những phong bao lì xì đỏ thắm chứa đựng lời cầu chúc bình an, may mắn. Hơn cả hình thức, phong tục Tết truyền thống chính là nếp sống, là cách con người ứng xử với gia đình, với quá khứ và với chính mình, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Trong cuộc sống hiện đại, việc giữ gìn phong tục Tết truyền thống đang đứng trước những biến đổi rõ nét. Ở mặt tích cực, công nghệ giúp kết nối những gia đình xa quê, để dù không thể về nhà, con cháu vẫn có thể gửi lời chúc, gọi video sum vầy. Nhiều hủ tục dần được loại bỏ, Tết trở nên văn minh, nhẹ nhàng hơn. Những giá trị mới cũng được hình thành như du lịch Tết, Tết xanh, Tết tiết kiệm, góp phần làm phong phú thêm cách đón Tết của người Việt. Tuy nhiên, mặt hạn chế cũng ngày càng rõ rệt. Không ít phong tục bị giản lược hoặc lãng quên. Nhiều gia đình không còn gói bánh mà mua sẵn cho tiện. Việc chúc Tết trực tiếp được thay bằng tin nhắn ngắn gọn. Mâm cơm Tết đôi khi thiếu đi sự đông đủ, ấm áp vốn có. Với một bộ phận giới trẻ, Tết chỉ còn là kỳ nghỉ dài ngày, là dịp đi chơi hơn là thời gian trở về với gia đình.

Phong tục nấu bánh chưng đang dần bị mai một – Ảnh: Duyên Dáng Việt Nam

Chính vì vậy, việc giữ gìn phong tục Tết truyền thống mang ý nghĩa vô cùng quan trọng. Trước hết, đó là cách để bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc giữa dòng chảy hội nhập. Phong tục Tết giúp kết nối các thế hệ trong gia đình, để con cháu hiểu hơn về nếp sống của ông bà, cha mẹ. Qua đó, những giá trị đạo đức như lòng hiếu kính, sự biết ơn, tình thân được nuôi dưỡng một cách tự nhiên. Tết truyền thống còn giúp con người sống chậm lại, tạm gác những lo toan thường nhật để nhìn về cội nguồn, để cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của sự sum vầy. Giữ Tết truyền thống, suy cho cùng, chính là giữ lại những khoảnh khắc con người được trở về làm con, làm cháu, làm một thành viên trong mái nhà chung.

Tết đoàn viên con cháu của 3 thế hệ quây quần bên nhau – Ảnh: Duyên Dáng Việt Nam

Để phong tục Tết truyền thống không bị mai một trong đời sống hiện đại, cần có sự chung tay từ nhiều phía. Trong mỗi gia đình, việc duy trì mâm cơm Tết, thắp hương tổ tiên, cùng nhau trò chuyện, kể cho con cháu nghe về Tết xưa là điều vô cùng cần thiết. Với mỗi cá nhân, đặc biệt là người trẻ, cần chủ động tìm hiểu, trân trọng và tham gia vào các hoạt động Tết truyền thống, thay vì thờ ơ hoặc xem đó là điều lỗi thời. Ở phạm vi xã hội, việc tổ chức các lễ hội, không gian Tết xưa, lồng ghép giáo dục văn hóa truyền thống trong nhà trường sẽ góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu và yêu hơn giá trị của Tết dân tộc. Quan trọng hơn cả, giữ Tết truyền thống không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ như cũ, mà là giữ lại tinh thần cốt lõi của Tết trong một hình thức phù hợp với thời đại.

Giữa những đổi thay không ngừng của cuộc sống hiện đại, phong tục Tết truyền thống vẫn giữ vai trò như một sợi dây neo, gắn kết con người với ký ức, gia đình và dân tộc. Khi mỗi người còn ý thức trân trọng và gìn giữ Tết truyền thống theo cách riêng của mình, Tết sẽ không bao giờ “nhạt”, mà vẫn luôn là điểm tựa tinh thần thiêng liêng của người Việt.