Khi AI làm thay cả quá trình học: Ranh giới giữa hỗ trợ và thay thế

Trí tuệ nhân tạo (AI)

Trí tuệ nhân tạo (AI) là công nghệ cho phép máy móc mô phỏng khả năng tư duy, học hỏi và giải quyết các vấn đề của con người, thông qua việc xử lý dữ liệu lớn để tự động hóa nhiệm vụ, đưa ra các quyết định.

AI mang đến nhiều lợi ích tích cực trong học tập (Nguồn: Internet)

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo AI ngày càng trở nên phổ biến và được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống như kinh tế, y học, khoa học,… Đặc biệt, trong giáo dục, AI đã trở thành một công cụ đắc lực, giúp quá trình học tập trở nên dễ dàng và thuận lợi hơn.

AI trở thành một phần không thể thiếu trong học tập

Theo một khảo sát tại Singapore do Channel News Asia thực hiện, 500 học sinh từ 15 đến 25 tuổi tham gia đều đã sử dụng AI để hỗ trợ làm bài tập về nhà. Trong đó 84% học sinh trung học được hỏi thường xuyên sử dụng AI để làm bài tập. Trong số này, 63% dùng AI để giải Toán, 47% để kiểm tra ngữ pháp và chính tả. Khoảng 86% học sinh sử dụng AI để tạo ý tưởng cho các bài luận và bài tập sáng tạo. Từ đây, chúng ta thấy rằng trí tuệ nhân tạo AI đã trở thành một phần thiết yếu trong học tập đối với nhiều bạn trẻ.

ChatPGT được nhiều người lựa chọn để phục vụ cho việc học tập (Nguồn: Internet)

Ngày nay, chúng ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh các bạn học sinh, sinh viên sử dụng các công cụ như ChatGPT, Gemini, Copilot,… để giải đáp những câu hỏi hóc búa, tìm kiếm thông tin hữu ích, tra cứu kết quả học tập, cũng như tạo ý tưởng cho các bài luận văn, luận án.

Nhiều bạn trẻ cho rằng AI mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Không chỉ cung cấp câu trả lời nhanh chóng và tương đối chính xác, trí tuệ nhân tạo AI còn hỗ trợ giải thích, đưa ra dẫn chứng và minh họa, giúp quá trình nghiên cứu trở nên hiệu quả hơn. Chỉ với những thao tác đơn giản, người dùng có thể tìm kiếm được hầu hết những thông tin cần thiết, đồng thời tiết kiệm đáng kể thời gian, công sức và chi phí.

Những tác động tiêu cực của trí tuệ nhân tạo AI

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, AI cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng lo ngại. Một trong số đó là sự phụ thuộc quá mức của giới trẻ vào các thiết bị công nghệ. Nhiều bạn coi AI như một “chìa khóa vạn năng”, chỉ cần có AI là đủ, không cần học tập hay tích lũy kiến thức. Thậm chí, AI còn được sử dụng để “làm thay” toàn bộ quá trình học tập. Điều này khiến nhiều bạn dần trở nên lười suy nghĩ, thiếu tư duy sáng tạo, chỉ sao chép các đáp án do công cụ hỗ trợ cung cấp. Sự tiện lợi và nhanh chóng ấy lâu dần hình thành thói quen ỷ lại, làm mai một khả năng tư duy phản biện, sáng tạo và giải quyết vấn đề.

Bên cạnh đó, không ít học sinh, sinh viên lạm dụng AI để viết bài luận. Việc sao chép máy móc khiến nhiều bài viết có nội dung tương đồng, thiếu dấu ấn cá nhân, bị đánh giá là “rập khuôn” và “không có chiều sâu”. Thậm chí, người sử dụng AI quá mức còn có thể bị nghi ngờ về tính trung thực, bị xem là đạo văn hoặc làm bài mang tính đối phó. Điều này gây khó khăn trong việc đánh giá đúng năng lực thực sự của mỗi cá nhân.

Việc lạm dụng AI sẽ gây ra nhiều hậu quả tiêu cực (Nguồn: Internet)

Ngoài ra, nhiều người lầm tưởng rằng mọi thông tin do AI cung cấp đều hoàn toàn chính xác, từ đó sao chép một cách thụ động mà không kiểm chứng hay đối chiếu với các nguồn khác. Sự chủ quan này có thể dẫn đến nhiều sai sót nghiêm trọng. Thực tế, AI chỉ là sản phẩm công nghệ do con người tạo ra nên không tránh khỏi những hạn chế. Không ít tình huống “dở khóc dở cười” xảy ra khi AI đưa ra câu trả lời lan man, thiếu trọng tâm hoặc không phù hợp với yêu cầu đặt ra. Điều này khiến thông tin trở nên kém rõ ràng và việc ứng dụng vào thực tiễn không đạt hiệu quả như mong muốn.

AI hoạt động dựa trên việc tổng hợp và tối ưu dữ liệu theo các thuật toán mang tính phổ biến, vì vậy không thể thay thế hoàn toàn tư duy sáng tạo của con người. Do đó, việc tin tưởng tuyệt đối vào AI mà thiếu đi sự nhận định cá nhân, không kiểm chứng thông tin kỹ lưỡng có thể dẫn đến những hậu quả khó lường, khiến việc học trở nên hình thức và mang tính đối phó thay vì học tập thực chất.

Nghiêm trọng hơn, trí tuệ nhân tạo AI còn tiềm ẩn các rủi ro liên quan đến quyền riêng tư và an ninh dữ liệu. Trong quá trình thu thập và xử lý thông tin, dữ liệu cá nhân của học sinh, sinh viên có thể bị rò rỉ, bị lợi dụng cho các mục đích xấu như lừa đảo hoặc chiếm đoạt thông tin.

Làm cách nào để AI trở thành một công cụ học tập hiệu quả?

AI mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Vì vậy, chúng ta cần học cách kiểm soát và sử dụng AI đúng mục đích để đạt được hiệu quả tối ưu.

Hãy sử dụng AI một cách thông minh để đem lại hiệu quả cao trong học tập và cuộc sống (Nguồn: Internet)

Mỗi người cần có nhận thức đúng đắn rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ học tập, không phải là “người làm thay” toàn bộ quá trình học. Bản thân chúng ta phải chủ động tìm kiếm, chọn lọc và tiếp thu kiến thức từ nhiều nguồn khác nhau như sách báo, truyền hình, các trang thông tin chính thống… Qua đó, chúng ta mới có thể hiểu sâu vấn đề và nắm bắt được những nội dung cốt lõi.

Bên cạnh đó, mỗi người cần rèn luyện tính tự giác, độc lập, đồng thời trau dồi các kỹ năng cần thiết để biết cách kết hợp hiệu quả giữa năng lực cá nhân và sức mạnh của công nghệ AI, từ đó xây dựng một môi trường học tập thông minh, nhân văn và an toàn.