Mít non và cá chuồn: hương vị quê nhà trong dòng chảy văn hóa xứ Quảng

Trong kho tàng văn hóa dân gian miền Trung, có những hình ảnh tuy mộc mạc nhưng mang sức sống bền bỉ, vượt qua thời gian để trở thành biểu tượng của tình người và bản sắc quê hương. Phim tài liệu “Mít non và cá chuồn” không chỉ kể một câu chuyện đời thường, mà còn khơi dậy chiều sâu văn hóa của mảnh đất Quảng Ngãi, nơi núi rừng và biển cả giao hòa, nơi con người sống bằng sự sẻ chia và gắn kết. Thông qua hai sản vật quen thuộc là mít non và cá chuồn, bộ phim mở ra một không gian văn hóa ẩm thực đậm đà bản sắc miền Trung, khiến người xem không chỉ xem bằng mắt, mà còn cảm bằng ký ức và trái tim.

Bộ phim tài liệu và thông điệp văn hóa sâu sắc

Phim tài liệu “Mít non và cá chuồn” được phát sóng trên Đài Truyền hình Việt Nam – Nguồn: Internet

“Mít non và cá chuồn” được lấy cảm hứng từ câu ca dao quen thuộc: “Ai về nhắn với nậu nguồn, Mít non gửi xuống, cá chuồn gửi lên.” Bộ phim theo chân nhân vật Y Việt Sa, một cán bộ trẻ mang trong mình dòng máu Kinh và Ba Na, đại diện cho sự kết nối giữa miền xuôi và miền ngược. Thông qua hành trình công tác, sinh hoạt đời thường và những bữa cơm giản dị, phim khắc họa mối quan hệ bền chặt giữa đồng bào miền núi và cư dân vùng biển. Ở đó, không có ranh giới địa lý khắt khe, chỉ có sự trao gửi nghĩa tình, nơi sản vật của rừng được mang xuống biển, và hương vị của biển lại theo bước chân người ngược lên núi. Điểm đặc biệt của bộ phim không nằm ở những cảnh quay cầu kỳ, mà ở chính sự chân thực. Những buổi đi chợ, những lần ngồi quây quần bên mâm cơm, những câu chuyện mộc mạc của người dân địa phương đã tạo nên chiều sâu nhân văn. Mít non, Cá chuồn vì thế không chỉ là một bộ phim tài liệu mà là một lát cắt đời sống, phản ánh tinh thần đoàn kết, hòa hợp và khát vọng xây dựng quê hương của con người Quảng Ngãi hôm nay.

Mít non, hương rừng trong bữa cơm quê

Trong ẩm thực miền Trung, mít non là nguyên liệu quen thuộc nhưng không hề tầm thường. Không mang vị ngọt sắc như mít chín, mít non có vị thanh, hơi chát nhẹ, mềm nhưng không bở. Đó là hương vị của rẫy đồi, của những khu vườn sau nhà, nơi trái mít được hái xuống khi còn xanh để phục vụ bữa cơm gia đình.

Mít non luộc, cắt lát – Nguồn: Internet

Với người dân miền núi và trung du Quảng Ngãi, mít non không chỉ là thực phẩm, mà còn là biểu tượng của sự cần cù và thích nghi. Trên vùng đất khô cằn, mít là loại cây dễ trồng, chịu hạn tốt, nuôi sống bao thế hệ qua những mùa khó khăn. Mít non có thể luộc, làm gỏi, nấu canh, kho với cá – đặc biệt là cá chuồn.

Trong bối cảnh bộ phim, mít non đại diện cho miền ngược nơi núi rừng bao dung, nơi con người sống chan hòa với thiên nhiên. Khi mít non “gửi xuống” miền xuôi, đó không chỉ là sự trao đổi sản vật, mà còn là cách người miền núi gửi gắm tấm lòng, sự tin cậy và tình thân đến cư dân vùng biển.

Cá chuồn, vị mặn của biển cả xứ Quảng

Nếu mít non là hồn của núi, thì cá chuồn chính là linh hồn của biển. Cá chuồn xuất hiện nhiều vào mùa biển lặng, thân thon dài, đôi cánh mỏng giúp chúng lướt trên mặt nước, hình ảnh rất đỗi quen thuộc với ngư dân miền Trung. Ở Quảng Ngãi, cá chuồn không phải là món ăn xa xỉ, mà là “lộc biển”, gắn liền với nhịp sống của làng chài.

Cá chuồn bay trên biển – Nguồn: Internet

Thịt cá chuồn béo, thơm, ngọt tự nhiên, có thể chế biến thành nhiều món như nướng, chiên, um, nấu canh chua. Nhưng khi nhắc đến cá chuồn, người xứ Quảng thường nhớ ngay đến những bữa cơm mùa hè, khi cá vừa cập bến, còn tươi rói, được làm sạch và đưa ngay vào bếp. Trong phim tài liệu, cá chuồn là biểu tượng của miền xuôi, của biển cả rộng lớn và tấm lòng hào sảng của người dân ven biển. Khi cá chuồn “gửi lên” miền ngược, đó là sự đáp lại nghĩa tình, là vòng tròn trao đổi không lời nhưng bền chặt.

Cá chuồn kho mít non, sự giao thoa hoàn hảo

Cá chuồn nấu mít non – Ảnh: Internet

Sự kết hợp giữa cá chuồn và mít non trong một món ăn không phải ngẫu nhiên, mà là kết tinh của lịch sử giao lưu văn hóa lâu đời. Mít non mềm, thấm gia vị, cân bằng vị béo của cá; cá chuồn đậm đà, làm nổi bật vị thanh của mít. Khi kho chung, hai nguyên liệu tưởng chừng đối lập lại hòa quyện, tạo nên một món ăn vừa dân dã vừa sâu sắc.

Niềm tự hào của người con Quảng Ngãi

Là người con Quảng Ngãi, khi xem bộ phim tài liệu “Mít non, cá chuồn” tôi cảm nhận rất rõ niềm tự hào lặng lẽ nhưng sâu sắc. Tự hào vì quê hương mình không cần những điều hào nhoáng để tỏa sáng, mà vẫn chạm đến lòng người bằng chính sự mộc mạc, nghĩa tình. Mít non và cá chuồn không chỉ là món ăn, mà là ký ức, là bản sắc, là sợi dây nối liền các thế hệ với nhau.