Ngày 16-9, Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng Ozone, vì thế không chỉ là dịp nhắc về một lớp khí quyển vô hình. Đó còn là câu chuyện về cách con người từng làm tổn thương môi trường, rồi cùng nhau thay đổi để chữa lành những gì mình đã gây ra.

Vì sao là 16-9?

Câu chuyện bắt đầu từ những cảnh báo khoa học về sự suy giảm tầng ozone do các chất nhân tạo gây ra, trong đó có những chất từng được sử dụng rộng rãi trong các thiết bị làm lạnh và bình xịt.

Năm 1985, các quốc gia thông qua Công ước Vienna về bảo vệ tầng ozone, đặt nền móng cho sự hợp tác quốc tế. Hai năm sau, ngày 16-9-1987, Nghị định thư Montreal được ký kết, đưa ra những biện pháp cụ thể nhằm kiểm soát và loại bỏ dần các chất làm suy giảm tầng ozone.

Đến năm 1994, Liên Hợp Quốc chọn ngày 16-9 làm Ngày Quốc tế Bảo vệ tầng ozone, bắt đầu được kỷ niệm từ năm 1995.

Vì thế, 16-9 không chỉ là một ngày được đánh dấu trên lịch. Đó là dấu mốc nhắc thế giới về thời điểm con người nhận ra rằng có một lớp lá chắn chung mà không một quốc gia nào có thể tự mình bảo vệ.

Khi con người cùng nhau hành động

Điều đáng chú ý trong câu chuyện ozone là thế giới đã không dừng lại ở việc nhận biết vấn đề. Các quốc gia cùng cam kết loại bỏ dần những chất gây suy giảm tầng ozone, kéo theo những thay đổi trong chính sách, công nghệ và cách sản xuất.

Nghị định thư Montreal sau đó trở thành một trong những thỏa thuận môi trường được đánh giá là thành công nhất. Không phải vì một quốc gia đã cứu lấy bầu trời của mình, mà bởi nhiều quốc gia cùng thay đổi vì một bầu trời không có biên giới.

Một vấn đề có thể bắt đầu từ những sản phẩm rất quen thuộc trong đời sống, nhưng tác động của nó lại vượt qua mọi đường biên. Và cũng chính vì thế, giải pháp không thể chỉ đến từ một nơi.

Từ những cam kết chung, một bầu trời đang dần hồi phục (Nguồn: Pexels)

Bầu trời đang hồi phục

Những thay đổi ấy đã tạo ra kết quả đáng mừng. Theo các đánh giá của UNEP và WMO, gần 99% các chất làm suy giảm tầng ozone được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal đã được loại bỏ. Nếu các chính sách hiện nay tiếp tục được duy trì, tầng ozone được dự báo sẽ trở lại mức của năm 1980 ở phần lớn thế giới vào khoảng năm 2040.

Đằng sau những con số ấy là một câu chuyện lớn hơn về khả năng phục hồi của Trái Đất.

Tầng ozone từng bị tổn thương bởi những gì con người tạo ra, nhưng cũng đang dần hồi phục nhờ những gì con người cùng nhau thay đổi. Điều đó khiến câu chuyện về ozone trở thành một trong những minh chứng rõ ràng rằng hành động môi trường ở quy mô toàn cầu không phải là một ý tưởng quá xa vời. Khi khoa học được lắng nghe và những cam kết được biến thành hành động, sự thay đổi thực sự có thể xảy ra.

Điều tầng ozone nhắc chúng ta

Tầng ozone vô hình, nhưng vai trò của nó thì không. Có những thứ chỉ được chú ý khi chúng bắt đầu suy giảm, dù trước đó chúng đã âm thầm bảo vệ cuộc sống mỗi ngày.

Câu chuyện ấy cũng cho thấy giá trị của việc hành động sớm. Một cảnh báo khoa học, nếu được lắng nghe và chuyển thành chính sách, có thể mở ra cơ hội thay đổi trước khi tổn thương trở nên khó đảo ngược. Và có lẽ điều đáng nhớ nhất là: đừng vội nghĩ rằng mọi thứ đã quá muộn.

Môi trường đã chịu nhiều tổn thương từ chính cách con người sống và phát triển. Nhưng ozone cho thấy con người không chỉ có khả năng gây ra vấn đề. Chúng ta cũng có khả năng nhận ra sai lầm, điều chỉnh cách mình sống và cùng nhau tạo ra một hướng đi khác.

Từ bầu trời về đời sống

Một người không thể tự mình giải quyết những vấn đề của cả hành tinh. Nhưng điều đó không khiến những lựa chọn nhỏ trở nên vô nghĩa.

Tiết kiệm năng lượng, hạn chế lãng phí, giảm sử dụng đồ dùng một lần, kéo dài vòng đời của những món đồ đang có hay lựa chọn những sản phẩm có trách nhiệm hơn với môi trường đều là những cách để bắt đầu.

Nhưng có lẽ điều quan trọng hơn cả một danh sách những việc phải làm là thay đổi cách chúng ta nhìn vào những lựa chọn hằng ngày. Trước khi mua một món đồ, sử dụng một nguồn tài nguyên hay bỏ đi một vật dụng, ta có thể nghĩ thêm một bước: mình thực sự cần gì, và điều này sẽ để lại gì phía sau?

Những thay đổi lớn hiếm khi bắt đầu bằng một hành động phi thường. Chúng thường được tạo nên từ rất nhiều lựa chọn nhỏ, lặp lại đủ lâu và được thực hiện bởi đủ nhiều người.

Một bầu trời cho ngày trở về

Có những ngày, điều chúng ta mong nhất chỉ đơn giản là được trở về.

Trở về với gia đình sau một ngày dài. Trở về với căn nhà quen thuộc. Trở về một nơi khiến mình cảm thấy bình yên.

Nhưng rồi sẽ đến một ngày, những đứa trẻ hôm nay lớn lên và có những cuộc trở về của riêng mình. Khi ấy, điều chúng ta để lại cho chúng không chỉ là một mái nhà.

Một bầu trời trong lành hôm nay, cho những cuộc trở về của ngày mai (Nguồn: Pexels)

Đó còn là một bầu trời đủ trong lành, những hàng cây còn xanh, những dòng sông còn sức sống và một Trái Đất đủ khỏe để tiếp tục chở che con người.

Tầng ozone từng bị tổn thương bởi những gì con người tạo ra, nhưng cũng đang hồi phục nhờ những gì con người cùng nhau thay đổi. Ngày 16-9 vì thế không chỉ nhắc chúng ta bảo vệ một lớp khí quyển vô hình. Nó còn nhắc rằng những gì ta gìn giữ hôm nay có thể trở thành món quà cho ngày mai.

Giữ một bầu trời lành cũng là giữ lại một nơi đáng sống cho những cuộc trở về sau này.