1. Một giai điệu đi rất xa, trước khi trở thành “Over and Over”

Ít ai ngờ rằng, đằng sau giai điệu tưởng chừng rất “Pháp” ấy lại là một hành trình dài xuyên qua nhiều nền văn hóa. Trong tiếng Việt, bài hát từng được nhạc sĩ Anh Bằng đặt lời thành Tình nồng cháy. Ở Pháp, khán giả quen thuộc với tựa đề Roule s’enroule. Nhưng thực ra, đó vẫn chưa phải điểm khởi đầu.

Gốc rễ sâu xa nhất của Over and Over là một bài dân ca Do Thái cổ, hát bằng tiếng Yiddish, có tên Tumbalalaika – một khúc hát được truyền miệng từ đời này sang đời khác trong cộng đồng Do Thái Đông Âu. Tựa đề bài hát gợi lên âm thanh của cây đàn balalaika ba dây mộc mạc, giản dị, thường vang lên trong những buổi sum họp gia đình.

Một cây đàn balalaika ba dây, một giai điệu cổ, và một tình yêu đủ bền để đi cùng thời gian (Nguồn: Internet)

Vào khoảng cuối thập niên 1960, giai điệu này xuất hiện trở lại trong đời sống âm nhạc đại chúng châu Âu, gắn với giọng ca Nana Mouskouri qua các bản thu bằng tiếng Pháp và tiếng Anh như Roule s’enroule hay Over and Over. Khi ấy, giai điệu dân ca được chuyển thể sang điệu valse – mềm mại hơn, chậm hơn – như thể để cảm xúc có thêm không gian mà ở lại. Dưới lớp lời ca giản dị ấy, tình yêu hiện lên như một mối gắn bó bền bỉ: không bùng cháy, nhưng đủ chặt để đi cùng con người qua năm tháng.

Có lẽ chính vì mang trong mình ký ức của nhiều thế hệ, nhiều nền văn hóa như thế mà Over and Over luôn tạo cảm giác quen thuộc, như một giai điệu ta chưa từng học thuộc, nhưng lại biết bằng tim.

2. Khi cùng một bài hát, mỗi nền văn hóa lại nghe theo một cách khác

Điều đặc biệt của Over and Over là ca khúc này không thuộc riêng một ngôn ngữ, mà mở ra nhiều cách lắng nghe khác nhau.

Ở bản tiếng Anh, tình yêu được kể bằng những hình ảnh rất khẽ và rất sáng. Cô gái không dám “vươn tới mặt trăng”, không ngờ “thiên đàng lại đến sớm đến thế” cảm xúc được giữ lại trong sự rụt rè, tinh tế. Niềm hạnh phúc không cần nói lớn, chỉ lặp đi lặp lại bằng một hành động nhỏ: thì thầm tên người mình yêu, hết lần này đến lần khác.

Trong khi đó, bản lời Việt của nhạc sĩ Anh Bằng lại đưa câu chuyện sang một miền khác. Tình yêu không còn được kể ở thì hiện tại, mà trôi về phía ký ức. Những câu hát như “đêm đơn lạnh”, “gối chăn kỷ niệm”, “mất anh muôn đời” khiến bài hát nhuốm màu chia xa, như thể yêu thương chỉ còn có thể giữ lại bằng nhớ nhung.

Cùng một giai điệu, nhưng hai cách viết phản chiếu hai cách yêu:

Một bên nâng niu hạnh phúc đang có,

Một bên lặng lẽ giữ lấy điều đã mất.

Và chính sự khác biệt ấy khiến Over and Over không bị cũ đi, bởi mỗi nền văn hóa, mỗi thế hệ đều có thể nghe bài hát này theo cách rất riêng của mình.

3. Giọng hát Nana Mouskouri – nơi cảm xúc được giữ ở trạng thái tinh khiết nhất

Over and Over gắn liền với Nana Mouskouri, nữ danh ca người Hy Lạp, người đã đi qua nhiều nền văn hóa bằng chính giọng hát của mình. Suốt sự nghiệp, bà trình diễn nhiều bài hát bằng hàng chục ngôn ngữ khác nhau, nhưng điều khiến Nana được yêu mến không nằm ở con số. Đó là khả năng giữ cho cảm xúc luôn nguyên vẹn, dù lời ca vang lên bằng tiếng Hy Lạp, Pháp, Anh hay bất kỳ ngôn ngữ nào khác.

Nana Mouskouri và Over and Over – một giọng hát đủ yên để tình yêu ở lại (Nguồn: Internet)

Chính giọng hát điềm tĩnh, thủ thỉ ấy khiến Over and Over trở thành một “bản tình ca để nhớ”, chứ không chỉ để nghe. Nếu ca từ là linh hồn, thì giọng hát của bà chính là không gian để linh hồn ấy trú ngụ. Giọng ca ấy không dẫn người nghe đến cao trào, mà giữ họ ở một vùng rất yên, nơi cảm xúc không cần được đẩy lên, chỉ cần được ở lại.

Có lẽ vì vậy mà bài hát không già đi theo năm tháng. Nana không “kể” câu chuyện tình yêu; bà đặt nó ở đó, lặng lẽ, để mỗi người nghe tự lấp đầy bằng ký ức của riêng mình.

Và có lẽ chính sự điềm tĩnh ấy khiến Over and Over luôn được tìm đến vào những thời điểm người ta cần lắng nghe nhiều hơn là nói ra như những ngày Valentine đang đến gần.

4. Valentine – khi âm nhạc trở thành nơi lắng nghe và gửi gắm

Càng gần đến ngày Valentine, người ta thường nói nhiều về việc yêu ai đó. Nhưng Over and Over lại mở ra một góc khác: lắng nghe tình yêu.

Lắng nghe người đang ở bên cạnh mình.

Lắng nghe chính cảm xúc của bản thân.

Và đôi khi, lắng nghe cả những yêu thương đã nằm lại trong ký ức.

Bài hát giống như một không gian an toàn, nơi người ta có thể thì thầm những điều chưa từng nói, hoặc chỉ đơn giản là ngồi yên và nhớ.

5. Một bản tình ca, hay một bài thơ thì thầm

Over and Over đã đi qua nhiều thế hệ người nghe, nhiều ngôn ngữ, nhiều cách yêu khác nhau. Over and Over không chỉ là một bài hát. Nó giống như một bài thơ ngắn để bất cứ ai cũng có thể mượn lời mà nói hộ lòng mình.

Cảm ơn tình yêu vì đã làm cuộc sống đáng sống hơn.

Cảm ơn âm nhạc vì đã giúp bao người nói ra những điều khó nói.

Dù Valentine có đến rồi đi, vẫn có những tình yêu âm thầm… ở lại (Nguồn: Internet)

Và cảm ơn Over and Over, dù thời gian trôi, dù mùa Valentine có đến rồi đi, vẫn có những tình yêu âm thầm… ở lại.

Có lẽ vì vậy mà Over and Over không chỉ là một bài hát cho Valentine, mà là một bản tình ca dành cho bất kỳ ai từng yêu và vẫn còn biết trân trọng ký ức của tình yêu ấy.

Còn bạn, Over and Over gợi cho bạn nhớ đến điều gì? Một người, một thời điểm, hay chỉ là một cảm xúc rất mơ hồ?