Rằm tháng Giêng: Tết của thi nhân

Trong tâm thức người Việt, nếu Tết Nguyên đán là biểu tượng của sự sum vầy cốt nhục, thì Tết Nguyên tiêu (rằm tháng Giêng) lại là cuộc hành hương về với vẻ đẹp tự thân của đất trời và tâm hồn. Người xưa vẫn gọi đây là “cái Tết của thi nhân”, bởi lẽ giữa không gian lồng lộng của đêm rằm đầu tiên trong năm, cái tình và cái tứ của người nghệ sĩ dường như cũng chạm đến độ viên mãn nhất.

Người xưa có câu: “Lễ quanh năm không bằng rằm tháng Giêng”. Nếu Tết Nguyên đán là sự bùng nổ của niềm vui sum họp gia đình, của những ồn ào náo nhiệt bên mâm cơm tất niên, thì Tết Nguyên tiêu lại là một khoảng lặng đầy thanh tao. Đây là đêm rằm đầu tiên của năm mới, khi hơi thở của mùa xuân đã thấm đẫm vào từng mầm non lá mới, và vầng trăng trên cao bắt đầu đạt đến độ tròn đầy, trong trẻo nhất. Chính cái “độ” vừa vặn ấy của thiên nhiên đã đánh thức những tâm hồn nhạy cảm, biến đêm rằm thành một cuộc đại hành hương của những trí tuệ văn chương.

Mâm cơm cúng lòng thành của người Việt vào ngày rằm tháng Giêng – Nguồn ảnh: Internet

Lịch sử văn học Việt Nam đã khắc ghi những dấu ấn không thể phai mờ về ngày đặc biệt này. Ngược dòng thời gian về năm Mậu Tý 1948, giữa khói lửa kháng chiến tại chiến khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại tuyệt tác “Nguyên tiêu”. Bài thơ không chỉ là một bản báo cáo về việc quân mà còn là hơi thở của một tâm hồn thi sĩ vĩ đại hòa quyện vào thiên nhiên:

Rằm xuân lồng lộng trăng soi,

Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân;

Giữa dòng bàn bạc việc quân,

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.

Nguyên tiêu – Hồ Chí Minh(1948)

Chỉ với bốn câu thơ, hình ảnh con thuyền chở đầy ánh trăng giữa sông xuân, nước xuân và trời xuân đã trở thành biểu tượng vĩnh cửu cho vẻ đẹp của Tết Nguyên tiêu. Ở đó, cái tôi của người nghệ sĩ không tách rời thế sự, mà mượn ánh trăng rằm để soi sáng ý chí và khát vọng hòa bình.

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền – Nguồn ảnh: Internet

Không chỉ có chất thép hòa tình của Bác, Tết Nguyên tiêu trong văn chương còn mang vẻ đẹp trầm mặc, liêu trai của những bậc tao nhân mặc khách. Trong những trang tùy bút của Nguyễn Tuân hay văn chương của các bậc túc nho xưa, Rằm tháng Giêng là dịp để thực hiện những “nghi thức” tinh thần cao quý: uống trà thưởng nguyệt, khai bút đầu xuân và xướng họa thơ ca.

Tại sao lại là thi nhân mà không phải ai khác? Bởi lẽ, thi sĩ là người nhạy cảm nhất với sự chuyển dịch của thời gian. Khi những ồn ào của hội xuân qua đi, đêm Nguyên tiêu mang lại cho họ một không gian tĩnh mịch để đối diện với chính mình, để lắng nghe tiếng đêm và để gạn đục khơi trong cho những dự cảm mới.

Gọi Rằm tháng Giêng là “Tết của thi nhân” còn bởi truyền thống “Hội đèn hoa” từ ngàn xưa. Trong đêm này, các sĩ tử thường treo đèn lồng ghi những vận thơ tâm đắc để cùng nhau đọ tài, bình văn. Cái thú vui chữ nghĩa ấy dần dà đã khiến đêm rằm đầu năm trở thành đêm của trí tuệ và cảm xúc thăng hoa. Đó là lúc người ta không chỉ ăn Tết bằng vật chất mà còn thưởng Tết bằng tâm hồn.

Tết Nguyên tiêu – Nguồn: Internet

Ngày nay, dù nhịp sống hiện đại có hối hả đến đâu, Tết Nguyên tiêu vẫn giữ nguyên giá trị là một “trạm dừng chân” của tâm hồn. Người ta vẫn tìm về với ánh trăng, vẫn dành cho nhau những lời hay ý đẹp và tìm đọc lại những vần thơ cũ. Bởi suy cho cùng, mỗi con người đều ẩn chứa một phần thi sĩ. Đêm Rằm tháng Giêng chính là cái cớ tuyệt vời nhất để phần thi sĩ ấy được đánh thức, để chúng ta biết dừng lại và rung động trước một vẻ đẹp vĩnh hằng của vũ trụ.

Khi ánh trăng rằm tháng Giêng tan dần trong chén rượu xuân, ấy cũng là lúc niềm tin về một năm mới an lành và tràn đầy cảm hứng được thắp sáng. Tết Nguyên tiêu, vì thế, mãi mãi là một đóa hoa thơm trong vườn văn hóa Việt, là cái Tết để tôn vinh cái đẹp, cái tình và những tâm hồn biết yêu thương cuộc đời qua từng nét bút, vần thơ.