Chúng ta thường bắt đầu Tết bằng việc dọn dẹp nhà cửa. Khi không gian gọn lại, tâm thế bước sang năm mới cũng rõ ràng hơn. Trong văn hóa truyền thống, khoảnh khắc sau giao thừa cũng mang ý nghĩa tương tự: đó là lúc con người mở ra một chu kỳ mới, và xông đất chính là nghi thức đánh dấu sự chuyển trạng thái ấy.

Xông đất: một “ritual”, không phải mê tín

Ở nhiều nền văn hóa, con người có những hành động cụ thể để đánh dấu một khởi đầu mới:

• Có nơi đốt nến, như người Mỹ Latinh thắp đủ sắc màu để gọi mời tài lộc và bình an.
• Có nơi cầu nguyện, như người Nhật đi lễ chùa Hatsumode để gửi gắm ước nguyện đầu năm.
• Có nơi im lặng bước qua năm mới, như lễ Nyepi tại Bali, nơi cả hòn đảo chìm vào tĩnh lặng tuyệt đối để thanh lọc tâm hồn trước khi bước vào chu kỳ mới.

Hatsumode của người Nhật: một nghi thức nhỏ, nhưng đủ để đánh dấu rằng năm mới đã thật sự bắt đầu (Nguồn: Internet)

Với người Việt, xông đất từ lâu đã là một cách quen thuộc để đánh dấu khoảnh khắc bước sang năm mới.

Xông đất của người Việt: đón người đầu tiên sau giao thừa như một cách đánh dấu rằng năm mới đã thật sự bắt đầu (Nguồn: Internet)

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, xông đất nguyên bản là nghi thức đón người đầu tiên đến thăm nhà sau giao thừa, mang theo lời chúc, sự hiện diện và năng lượng khởi đầu. Nó tượng trưng cho niềm tin, hy vọng và mong ước một năm an lành chứ không phải là một “công thức” quyết định vận mệnh.

Nghi thức này giúp con người:

• Đánh dấu ranh giới giữa năm cũ và năm mới.
• Tạo cảm giác an tâm khi bắt đầu một chu kỳ mới.
• Cảm nhận mình đang chủ động bước vào năm mới, thay vì phó mặc cho may rủi.

Điều quan trọng cần nói rõ: giá trị của xông đất nằm ở ý nghĩa tinh thần và sự kết nối, không nằm ở tuổi tác, mệnh số hay những con số gán ghép. Khi hiểu như vậy, xông đất không còn là nỗi lo, mà trở thành một lựa chọn có ý thức.

Vì sao xông đất vẫn còn giá trị hôm nay?

Thế giới hiện đại đầy bất định:

• Công việc thay đổi nhanh.
• Kinh tế nhiều áp lực.
• Các mối quan hệ mong manh hơn.

Chính vì vậy, con người lại càng cần những điểm tựa tinh thần nhỏ nhưng chắc.

Những điểm tựa tinh thần đôi khi bắt đầu từ những điều rất giản dị: một lời chúc, một cuộc ghé thăm, một khoảnh khắc sum vầy (Nguồn: Internet)

Trong truyền thống, xông đất từng được xem là cách “đón năng lượng mới” cho con người và không gian sống. Dưới góc nhìn hiện đại, đó chính là một nhu cầu rất thật: được khởi đầu trong trạng thái tích cực, rõ ràng và có định hướng.

Xông đất, nếu giữ đúng tinh thần, mang lại ba điều rất cần cho đời sống hôm nay:

• Một khoảnh khắc chậm lại.
• Một dịp nhìn lại chính mình.
• Một điểm khởi đầu để bước vào năm mới với sự tỉnh táo.

Không phải để chờ đợi điều gì từ bên ngoài. Mà để tự nhắc mình: năm mới bắt đầu từ tâm thế mình chọn.

Phân biệt truyền thống và hủ tục

Đây là điểm quan trọng, cần nói thẳng nhưng nói nhẹ. Khi xông đất trở thành hủ tục:

• Gây sợ hãi, lo lắng đầu năm.
• Khiến con người né tránh nhau.
• Làm rạn nứt những mối quan hệ vốn nên ấm áp.

Thực tế đã có những trường hợp người được xông đất chịu áp lực, bị quy trách nhiệm cho những thất bại không liên quan – điều này làm méo mó hoàn toàn ý nghĩa tốt đẹp ban đầu của phong tục.

Khi xông đất giữ đúng tinh thần truyền thống:

• Tạo sự kết nối.
• Gợi nhắc sự tử tế đầu năm.
• Mang lại không khí gần gũi, an yên.

Có một nguyên tắc đơn giản: Truyền thống giúp con người gần nhau hơn; nếu nó làm ta xa nhau, đó không còn là truyền thống nữa.

Gợi ý thực hành xông đất theo tinh thần mới

Một vài gợi ý bạn có thể linh hoạt:

• Xông đất bắt đầu từ con người: Không cần “chuẩn tuổi”, chỉ cần là người mang lại cảm giác dễ chịu, tích cực. Sự chân thành và lời chúc tử tế quan trọng hơn mọi tiêu chí hình thức.
• Xông đất bằng hành động: Một việc tốt đầu năm, một quyết định lành mạnh cho bản thân, hay đơn giản là một lời chúc tử tế nói ra từ lòng mình.
• Xông đất bằng không gian: Trong truyền thống, xông đất gắn với con người; nhưng trong đời sống hiện đại, nhiều gia đình mở rộng tinh thần ấy bằng cách chuẩn bị không gian sống như một lời đón năm mới: dọn dẹp gọn gàng, mở cửa đón ánh sáng, thay mùi hương mới cho ngôi nhà – đó đã là một cách “mở năm” rất trọn vẹn.

Xông đất không phải là chờ ai ‘hợp tuổi’ bước vào nhà, mà là cách ta chọn mở đầu năm mới: bằng sự chân thành, tử tế và chủ động (Nguồn: Internet)

Điều quan trọng cần nhớ: Xông đất không phải là một người, mà là một lựa chọn.

Truyền thống sống cùng hiện tại

Giữ phong tục không có nghĩa là giữ nguyên cách làm, mà là giữ lại tinh thần cốt lõi của nó.

Khi được hiểu đúng, xông đất không kéo con người về quá khứ. Nó giúp ta bước vào tương lai vững vàng hơn bằng sự chủ động, tỉnh táo và tử tế.

Với bạn, “xông đất” cho một năm mới có thể là điều gì? Nếu tự “xông đất” cho chính mình, bạn sẽ chọn điều đầu tiên nào?