Vì sao căng thẳng kéo dài gây hại cho dạ dày và đường ruột?

Nhiều người từng trải qua cảm giác cồn cào, đau bụng hoặc buồn nôn trước một buổi thuyết trình quan trọng, khi chờ đợi kết quả của một cuộc hẹn hay trong những giai đoạn áp lực của cuộc sống. Ngoài ra, một số người còn gặp tình trạng đầy hơi, đau âm ỉ vùng bụng hoặc có nhu cầu đi vệ sinh liên tục. Đây không phải là hiện tượng ngẫu nhiên mà là một sự thật sinh học chính xác: não bộ và hệ tiêu hóa có mối liên hệ mật thiết với nhau. Khi tinh thần bị căng thẳng, dạ dày và đường ruột cũng lập tức chịu tác động từ các phản ứng sinh học của cơ thể.

Cơ chế hoạt động của cơ thể khi đối diện với áp lực

Khi đối diện với áp lực, cơ thể sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và phản ứng “chiến đấu hoặc bỏ chạy” (fight-or-flight) để thích nghi với tình huống căng thẳng. Để tập trung nguồn lực cho các hoạt động sinh tồn cấp bách trước mắt, cơ thể sẽ ưu tiên đưa máu và năng lượng đến các cơ quan quan trọng như tim, cơ bắp và phổi. Do đó, hệ tiêu hóa tạm thời bị cắt giảm bớt nguồn lực vận hành và nguồn máu cung cấp để phục vụ cho các cơ quan ưu tiên này.

Căng thẳng tâm lý có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu ở dạ dày và đường ruột như đau bụng, buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa – Nguồn: Pexels

Hệ quả của quá trình cắt giảm nguồn lực này sẽ biểu hiện rõ rệt qua hai trạng thái cơ thể hoàn toàn đối lập nhau, tùy thuộc vào cơ địa riêng của mỗi người:

Trạng thái trì trệ: Ở một số người, quá trình di chuyển của thức ăn trong đường tiêu hóa bị chậm lại rõ rệt. Điều này dẫn đến các hiện tượng như đầy bụng, khó tiêu hoặc gây ra tình trạng táo bón kéo dài.

Trạng thái kích thích: Ngược lại, ở một nhóm người khác, nhu động ruột lại bị kích thích co thắt ở mức độ quá mức. Hiện tượng này gây đau quặn vùng bụng, dẫn đến tiêu chảy hoặc cảm giác mót rặn liên tục.

Khi cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng, hệ tiêu hóa có thể bị ảnh hưởng do nguồn lực được ưu tiên cho các cơ quan phục vụ phản ứng sinh tồn – Nguồn: Pexels

Bên cạnh đó, tình trạng căng thẳng kéo dài còn làm hạ thấp ngưỡng chịu đau tự nhiên của đường ruột. Với cùng một lượng hơi trong ruột hoặc mức độ co thắt nhẹ, người có tinh thần bình thường chỉ cảm thấy hơi cộm nhẹ không đáng kể. Tuy nhiên, một người đang trong trạng thái căng thẳng, họ sẽ cảm nhận rõ rệt đó là một cơn đau nặng. Đối với những bệnh nhân có sẵn hội chứng ruột kích thích, não bộ có thể làm tăng mức độ cảm nhận đau từ các tín hiệu xuất phát từ đường ruột, khiến cho các triệu chứng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn rất nhiều trong các giai đoạn áp lực tâm lý.

Các giải pháp thiết lập lại sự cân bằng cho hệ tiêu hóa

Để khắc phục tình trạng này và đưa trục ruột – não trở lại trạng thái cân bằng, việc điều chỉnh chế độ ăn uống hàng ngày mới chỉ giải quyết được một nửa vấn đề. Bạn cần áp dụng một chiến lược tác động đồng thời từ cả hai phía là hệ tiêu hóa và hệ thần kinh để đạt được hiệu quả tối ưu.

Can thiệp từ phía đường ruột

Chế độ ăn giàu chất xơ từ rau củ, trái cây và thực phẩm tự nhiên góp phần hỗ trợ sức khỏe hệ tiêu hóa – Nguồn: Internet

Trước hết, việc cải thiện sức khỏe hệ tiêu hóa nên bắt đầu từ chế độ ăn uống. Mỗi người cần tăng cường thực phẩm có nguồn gốc thực vật và bổ sung chất xơ tự nhiên vào khẩu phần hằng ngày. Bên cạnh đó, người gặp các triệu chứng tiêu hóa nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều dầu mỡ và các món cay nóng. Đồng thời, việc kiểm soát lượng caffeine và đồ uống có cồn cũng rất quan trọng, bởi đây là những tác nhân có thể kích thích niêm mạc dạ dày.

Xoa dịu từ phía hệ thần kinh

Thiền định, hít thở sâu và vận động nhẹ nhàng là những phương pháp giúp giảm căng thẳng và cải thiện hoạt động của trục não – ruột – Nguồn: Pexels

Song song với chế độ ăn uống, việc làm giảm căng thẳng cho bộ não đóng vai trò quyết định để chấm dứt các phản ứng tiêu cực lên hệ tiêu hóa. Bạn có thể áp dụng các phương pháp thư giãn như thiền định, thực hành chánh niệm hoặc các bài tập thở sâu điều hòa cơ hoành để giảm tải áp lực cho tâm trí. Bên cạnh đó, việc duy trì các hoạt động vận động thể chất nhẹ nhàng như tập yoga hoặc đi bộ hàng ngày sẽ giúp cơ thể giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh có tác dụng cải thiện tâm trạng. Cuối cùng, việc đảm bảo ngủ đủ giấc mỗi đêm sẽ giúp hệ thần kinh ruột có đủ thời gian để phục hồi chức năng và tái tạo lại năng lượng sau một ngày làm việc dài.

Cơ thể con người là một hệ thống nhất quán, trong đó đường ruột và não bộ luôn duy trì một quá trình trao đổi thông tin liên tục với nhau. Khi bạn chủ động chăm sóc giấc ngủ, biết cách quản lý áp lực trong công việc và xây dựng một lối sống cân bằng, đó không chỉ là cách bảo vệ sức khỏe tinh thần mà còn giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định hơn.