Hội chứng FOMO ‘đốt cháy’ ví tiền trong mua sắm

Khi nỗi sợ bị bỏ lỡ chi phối hành vi mua sắm của giới trẻ

Hiệu ứng FOMO – viết tắt của “Fear of missing out” được hiểu là cảm giác lo âu, sợ hãi khi nghĩ rằng mình đang bỏ lỡ một điều gì đó thú vị, hấp dẫn mà người khác đang được trải nghiệm, còn mình thì không.

Ngày nay, FOMO đang dần len lỏi vào nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội, ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng của người trẻ. Cảm giác bồn chồn, lo lắng khi không kịp sở hữu một món đồ “hot trend”, vung tiền chạy theo các xu hướng hiện hành, chốt đơn cho bằng được một sản phẩm chỉ để “bằng bạn bằng bè” dù thực sự không có nhu cầu… là những dấu hiệu cho thấy người trẻ đang chịu tác động tiêu cực của hội chứng FOMO.

Chỉ với vài cú click chuột, chúng ta đã có thể mua sắm món đồ yêu thích một cách dễ dàng (Ảnh: HaoKhanh)

Với sự lên ngôi của các nền tảng mạng xã hội và sự bùng nổ mạnh mẽ của Internet, việc mua sắm ngày càng trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Chỉ cần lướt nhẹ trên màn hình, nhấp chuột vào sản phẩm, chọn thêm vào giỏ hàng, hoàn tất thanh toán là chúng ta đã sở hữu món đồ mà mình mong muốn. Mọi việc diễn ra chỉ trong vài phút và bất cứ ai cũng có thể thao tác một cách nhanh chóng, tiện lợi.

Thế nhưng, đằng sau mỗi món hàng được giao đi là một ma trận tâm lý phức tạp, nơi hội chứng sợ bỏ lỡ FOMO đang chi phối suy nghĩ và hành vi của con người. Những chương trình flash sale “sập sàn” vào các ngày đôi hằng tháng như 6.6, 9.9, 11.11, những lời chào mời hấp dẫn trên livestream như “mua ngay kẻo hết hàng”, “mua hai tặng một”, “chỉ còn một món đồ duy nhất”… làm gia tăng cảm giác khan hiếm, khiến nhiều người vội vàng chốt đơn. Tâm lý “mua hàng giá rẻ sẽ tiết kiệm chi phí”, “nếu lần này không mua thì lần sau sẽ không có giá hời như thế”, “mua dư để phòng hờ”… cuốn người trẻ vào vòng xoáy mua sắm liên tục. Và giờ đây, họ mua sắm dựa trên tâm lý đám đông, sợ bị lạc lõng, sợ bị bỏ lại phía sau hơn là dựa trên nhu cầu thực sự của bản thân.

FOMO dẫn đến việc chi tiêu quá đà, thiếu kiểm soát

FOMO gây ảnh hưởng đến tình hình tài chính của mỗi người. Nhiều bạn trẻ “vung tiền” để bắt kịp các trào lưu, xu hướng. Họ đua đòi để mua bằng được chiếc túi hàng hiệu, các món trang sức quý giá, chạy theo các “hot trend”, vay mượn để đi du lịch, tận hưởng, trải nghiệm xa hoa để có hình “sống ảo” khoe trên Facebook… Vô tình, điều đó khiến người trẻ rơi vào tình trạng “cháy túi”, cạn kiệt tài chính, số tiền tiết kiệm “bốc hơi lúc nào không hay”. Niềm vui chỉ là những cảm xúc nhất thời; về sau, người trẻ có thể phải đối mặt với những tình huống khó khăn hơn trong cuộc sống hằng ngày.

Hội chứng sợ bỏ lỡ tác động đến hành vi mua sắm của người tiêu dùng (Ảnh: HaoKhanh)

Bên cạnh đó, việc chi tiêu thiếu kiểm soát còn gây ra sự lãng phí không cần thiết. Suy nghĩ bốc đồng khiến chúng ta mua sắm liên tục, trông chờ nhận về những món đồ đẹp như trong hình. Tuy nhiên, khi nhận hàng, sản phẩm lại không giống như những gì chúng ta đã tưởng tượng: chiếc váy thì màu sắc loang lổ, nhợt nhạt; đôi giày thì quá chật, không thể mang vừa; chiếc túi xách bị rách, bong tróc da… Tất cả đều không ưng ý. Vứt đi thì tiếc mà giữ lại thì không sử dụng được. Thế là những món đồ ấy lại bị “bỏ xó” trong một góc nào đó mà chẳng bao giờ được sử dụng.

Ngoài ra, tâm lý chạy theo đám đông, mua sắm để “bằng bạn bằng bè” cũng khiến chúng ta rơi vào tình trạng mệt mỏi, lo lắng, thấp thỏm nhiều hơn. Chúng ta luôn so sánh mình với người khác, cảm thấy bản thân kém cỏi, từ đó buồn bã, chán nản, bi quan, tự ti và thất vọng nhiều hơn.

Làm sao để giới trẻ tiêu dùng thông minh hơn?

Giới trẻ cần xác định rõ điều gì là quan trọng với bản thân mà theo đuổi những mục tiêu dài hạn. Trước khi mua một món đồ gì đó, cần tự hỏi: “Mình có thực sự cần món đồ này không?”, “Tại sao mình lại muốn mua nó?”, “Nếu không mua thì có được không?”. Từ đó, người trẻ sẽ biết được những nhu cầu và mong muốn của bản thân, không bị cuốn theo những trào lưu và hot trend nhất thời mà có cách ưu tiên chi tiêu cho những món đồ hữu ích.

Học cách kiểm soát tài chính cũng vô cùng quan trọng và cần thiết. Cần phân bổ các khoản chi tiêu: khoản nào dành cho chi phí cố định như tiền nhà, tiền điện, nước, Wi-Fi; khoản nào dành cho ăn uống, sinh hoạt cá nhân; khoản nào dành cho tiết kiệm, dự phòng và khoản nào dành cho mua sắm. Việc phân bổ rõ ràng và mua sắm trong phạm vi ngân sách cho phép sẽ giúp quản lý tài chính cá nhân tốt hơn.

Tập trung vào những trải nghiệm của bản thân, rời xa mạng xã hội để kết nối với thế giới thực sẽ giúp chúng ta thoát khỏi hội chứng FOMO (Ảnh: HaoKhanh)

Bên cạnh đó, “ngắt kết nối” và giảm thời gian sử dụng mạng xã hội cũng là một trong những giải pháp hữu hiệu. Việc rời xa không gian ảo có thể khiến mỗi người cảm thấy hài lòng hơn với cuộc sống hiện tại, giảm áp lực phải so sánh bản thân với người khác. Chúng ta sẽ có nhiều thời gian hơn để tập trung vào các hoạt động tích cực như vui chơi, giải trí ngoài trời; rèn luyện thể dục, thể thao, nâng cao sức khỏe; theo đuổi các đam mê, sở thích lành mạnh… Điều đó sẽ mang đến sự thư giãn, thoải mái, giúp cuộc sống cân bằng hơn.

Có thể nói, hiệu ứng FOMO đang tác động đến hành vi tiêu dùng của một bộ phận giới trẻ, phản ánh khao khát muốn thể hiện bản thân và hòa nhập cộng đồng của thế hệ này. Vì vậy, giữa muôn vàn xu hướng, giới trẻ cũng cần học cách lắng nghe bản thân nhiều hơn để từ đó đưa ra những quyết định đúng đắn, tiêu dùng thông minh và tự chủ hơn.