Khi nhạc phim đã chạm đến trái tim, ‘Bò Sữa Bay’ còn làm được gì hơn thế?

Có những bộ phim khiến khán giả nhớ đến một câu thoại, một phân cảnh hay gương mặt diễn viên. Với Bò Sữa Bay, trước cả khi câu chuyện được hé lộ trọn vẹn, nhiều người đã có thể ngân nga những giai điệu như Gói Con Tim Làm Quà hay Lỡ Thương Nhau. Được Nguyễn Hùng sáng tác và thể hiện, các ca khúc nhanh chóng tạo sức lan tỏa trên mạng xã hội, trong đó Gói Con Tim Làm Quà vượt mốc 10 triệu lượt xem trên YouTube trước ngày phim khởi chiếu.

Sức hút ấy tạo nên một kỳ vọng không nhỏ. Khi âm nhạc đã có đời sống riêng và chạm đến cảm xúc của người nghe, bộ phim cần làm gì để không trở thành phần minh họa cho những ca khúc vốn đã được yêu thích? Sau khi xem tác phẩm, câu trả lời có lẽ nằm ở chính cách đạo diễn Nguyễn Phạm Thành Đạt sử dụng âm nhạc: không đơn thuần để tô điểm cho những mối tình, mà còn để làm dịu đi những va đập của một thế giới tưởng chừng chỉ toàn những điều tréo ngoe.

Những giai điệu dịu dàng giữa một thế giới nhiều va đập

Lấy bối cảnh nông trường bò sữa Mộc Châu những năm 1990, Bò Sữa Bay xoay quanh Trâu (Nguyễn Hùng) cùng nhóm anh em lên kế hoạch đánh cắp công thức sữa đặc biệt có khả năng chữa lành và trẻ hóa. Xuất phát từ mong muốn thoát khỏi cảnh túng thiếu, phi vụ dần trở nên phức tạp khi Trâu nảy sinh tình cảm với San (Ngọc Xuân), cô gái đứng sau công thức bí ẩn. Từ đó, câu chuyện mở rộng với những mối quan hệ đan xen giữa tình yêu, gia đình, tham vọng và quyền lực.

Thoạt nhìn, đây là một tiền đề khá lạ khi đặt câu chuyện sinh kế của những người lao động vào một thế giới kỳ ảo. Đạo diễn không chọn cách kể hoàn toàn hiện thực mà pha trộn hài đen, hành động, lãng mạn và yếu tố siêu thực. Sự kết hợp ấy tạo nên những tình huống bất ngờ, đôi khi có phần ngông nghênh, nhưng cũng khiến bộ phim khó được đóng khung trong một thể loại nhất định.

Trong bức tranh ấy, âm nhạc là một trong những yếu tố giúp các mảng màu hòa quyện và tìm được tiếng nói chung. Nếu Gói Con Tim Làm Quà mang sắc thái da diết, gợi cảm giác về một tình yêu chân thành nhưng nhiều trắc trở, thì Lỡ Thương Nhau lại đem đến không khí rộn ràng, pha chút disco hoài niệm. Những giai điệu này không chỉ gợi nhắc về một thời kỳ mà còn góp phần định hình cảm xúc cho thế giới nhân vật.

Tuy nhiên, điểm thú vị hơn nằm ở cách âm nhạc được đặt vào những tình huống không hẳn thuộc về tình yêu. Trong một số phân cảnh đánh nhau, thay vì sử dụng những lớp âm thanh dồn dập, căng thẳng để đẩy cảm giác bạo lực lên cao, bộ phim lại lựa chọn những giai điệu nhẹ nhàng hơn. Sự đối lập giữa hình ảnh và âm thanh tạo nên một sắc thái hài hước, có phần phi lý, khiến người xem tiếp nhận những va chạm trên màn ảnh với tâm thế nhẹ nhàng hơn.

Đây là lựa chọn có chủ ý và khá thú vị về mặt kể chuyện. Âm nhạc không làm giảm đi tính chất của hành động, mà thay đổi cách khán giả cảm nhận hành động ấy. Những cuộc xung đột vì thế không hoàn toàn trở thành những điểm nhấn quá nặng nề, mà hòa vào bức tranh chung có phần tưng tửng, hoài niệm và giàu tính tưởng tượng của bộ phim.

Cũng nhờ vậy, chất hoài niệm trong Bò Sữa Bay không chỉ đến từ bối cảnh, trang phục hay những đạo cụ gợi nhớ thập niên 1990. Nó được tạo nên từ sự cộng hưởng giữa hình ảnh và âm thanh, giữa những câu chuyện có phần gai góc với cách thể hiện mềm mại. Có những điều xảy ra trên màn ảnh không hề nhẹ nhàng, nhưng cách bộ phim kể lại khiến chúng giống như một mảnh ký ức đã được thời gian phủ lên lớp màu dịu hơn.

Khi cảm xúc chưa kịp chạm đến tận cùng

Nếu âm nhạc là một trong những điểm tựa giúp bộ phim duy trì sự mềm mại, thì kịch bản lại chưa phải lúc nào cũng nâng đỡ được cảm xúc mà tác phẩm muốn tạo ra.

Thế giới nhân vật của Bò Sữa Bay khá đông và nhiều màu sắc. Từ bốn anh em trong gia đình Trâu với những tình huống dở khóc dở cười, đến San, Quân hay những nhân vật đại diện cho các mối quan hệ quyền lực trong nông trường, mỗi người đều có một vị trí nhất định trong bức tranh chung. Sự đa dạng này giúp câu chuyện không đơn điệu, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức trong việc phân bổ thời lượng và đào sâu tâm lý.

Một số tuyến nhân vật có tiềm năng tạo nên những xung đột giàu cảm xúc, song chưa được khai thác đến tận cùng. Những lựa chọn, tổn thương hay động cơ phía sau hành động đôi khi mới chỉ được gợi mở, chưa đủ thời gian để phát triển thành những chuyển biến tâm lý thực sự thuyết phục. Vì thế, có những khoảnh khắc đáng lẽ phải tạo được dư chấn lại chưa chạm đến cao trào cần thiết.

Điều này thể hiện khá rõ ở những mối quan hệ tình cảm. Các ca khúc đã phần nào giúp người nghe hình dung về một tình yêu nhiều khắc khoải, đặc biệt là tình cảm Quân dành cho San. Thế nhưng, khi đặt trong tổng thể bộ phim, cảm xúc ấy đôi lúc chưa được chưa được bồi đắp tương xứng thông qua diễn biến câu chuyện và chiều sâu nội tâm. Âm nhạc có thể gợi mở một nỗi buồn, nhưng không thể thay thế hoàn toàn quá trình phát triển nhân vật để khiến nỗi buồn ấy trở nên thuyết phục.

Đó cũng là lý do cảm xúc của Bò Sữa Bay đôi lúc có cảm giác gãy cánh. Bộ phim có nhiều ý tưởng, nhiều khoảnh khắc thú vị và những điểm chạm giàu tiềm năng, nhưng không phải tất cả đều được phát triển đến nơi đến chốn. Nhịp phim ở một số đoạn giữa có phần chùng xuống, trong khi sự pha trộn giữa hài hước, hành động, lãng mạn và kỳ ảo đôi lúc khiến mạch kể thiếu độ tập trung.

Về mặt hình ảnh, sắc xanh lam chủ đạo cùng thiết kế mỹ thuật chăm chút là lựa chọn tạo được bản sắc riêng. Mộc Châu hiện lên vừa gần gũi vừa có phần siêu thực, như một miền ký ức được tái hiện qua trí tưởng tượng của người kể chuyện. Dàn diễn viên trẻ cũng góp phần tạo nên sức sống cho tác phẩm, trong đó Võ Điền Gia Huy có những phân cảnh nổi bật với hình ảnh Quân quyết liệt, si tình; Nguyễn Hùng mang đến nét chân chất cho Trâu, còn Ngọc Xuân tạo được sự mềm mại cho nhân vật San.

Dẫu vậy, một số hạn chế trong cách xử lý hình ảnh, chuyển động máy và sự đồng bộ giữa các yếu tố kỹ thuật vẫn khiến trải nghiệm chưa thật sự liền mạch. Đây là những điểm mà một tác phẩm giàu tham vọng sáng tạo như Bò Sữa Bay cần cải thiện nếu muốn đưa cá tính nghệ thuật đến gần hơn với đông đảo khán giả.

Một giai điệu còn ngân sau khi màn hình khép lại

Có lẽ, một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất của Bò Sữa Bay không nằm ở những ca khúc đã được quảng bá trước đó, mà ở phần âm nhạc cuối phim.

Khi câu chuyện khép lại, một giai điệu dân ca Tây Bắc không lời vang lên trong phần chào khán giả. Giai điệu quen thuộc, vốn đã có một vị trí nhất định trong ký ức âm nhạc của nhiều người Việt, được biến tấu với cách thể hiện hiện đại hơn. Không cần một ca từ cụ thể hay lời giải thích dài dòng, âm nhạc đưa người xem trở lại với không khí của vùng đất, của những ký ức và những gì vừa trải qua trên màn ảnh.

Đó là một lựa chọn kết thúc khá tinh tế. Sau những tình huống tréo ngoe, những cuộc xung đột và những mối quan hệ chưa hẳn có được lời giải trọn vẹn, giai điệu ấy giống như một khoảng lặng để người xem tự sắp xếp lại cảm xúc. Nó không cố gắng giải thích thay cho cái kết, cũng không ép khán giả phải buồn hay vui theo một khuôn mẫu nhất định. Thay vào đó, âm nhạc để lại một dư âm, khiến người xem có thêm chút lưu luyến với thế giới vừa rời khỏi.

Nhìn tổng thể, Bò Sữa Bay chưa phải một bộ phim hoàn hảo. Những khoảng hụt trong phát triển nhân vật và nhịp kể khiến một số cảm xúc chưa được đẩy đến tận cùng. Nhưng tác phẩm vẫn có những điểm đáng ghi nhận ở cách xây dựng thế giới riêng, sự táo bạo trong lựa chọn thể loại và đặc biệt là cách sử dụng âm nhạc như một thành tố của ngôn ngữ điện ảnh.

Nếu những ca khúc trước ngày khởi chiếu là cánh cửa đưa khán giả đến với Bò Sữa Bay, thì những giai điệu xuất hiện trong phim, nhất là ở khoảnh khắc cuối cùng, mới là thứ giúp hành trình ấy có thêm dư vị. Bộ phim có thể chưa khiến mọi câu chuyện được giải quyết trọn vẹn, nhưng vẫn để lại một chút hoài niệm, một chút tiếc nuối và cảm giác khó gọi thành tên.

Có những tác phẩm khi xem xong, người ta nhớ vì đã cười rất nhiều hoặc khóc thật lâu. Bò Sữa Bay có lẽ thuộc về một kiểu trải nghiệm khác: nhẹ nhàng trong cách kể, nhưng không hoàn toàn nhẹ lòng khi rời rạp. Và đôi khi, chính những cảm xúc còn dang dở ấy lại là thứ khiến người ta muốn nhớ về một bộ phim lâu hơn.