Má tôi

Tháng Mười về, người ta lại nhắc đến ngày 20, lại thấy những bó hoa được gói ghém cẩn thận, những lời chúc dành cho mẹ xuất hiện đầy trên mạng xã hội. Tôi cũng có một người để gọi là má, nhưng mỗi lần nghĩ về má, tôi lại không biết phải bắt đầu từ đâu. Bởi má tôi không giống những người mẹ trong những câu chuyện người ta thường kể. Má không dịu dàng theo kiểu lúc nào cũng ôm con vào lòng, cũng chẳng hay nói những lời yêu thương. Má là một người đàn bà đã đi qua quá nhiều năm tháng nhọc nhằn, đến nỗi sự cực khổ dường như đã hằn lên dáng vẻ, giọng nói, cách ăn nói và cả cái tính hay cáu gắt mà hồi nhỏ chúng tôi từng thấy khó chịu.

Má có bốn người con. Hồi chúng tôi còn nhỏ, ba thường đi làm xa, trong nhà phần lớn chỉ có má với mấy chị em. Tôi không biết ngày đó má đã xoay xở như thế nào, chỉ nhớ tuổi thơ của mình gắn với hình ảnh má lúc nào cũng bận rộn. Sáng má dậy trước cả nhà, lo cơm nước, chăm đám heo, bò, gà rồi mới gọi mấy đứa con dậy đi học. Chiều về, má lại lúi húi dưới bếp, tay làm việc này, miệng nhắc việc kia. Nhà có bốn đứa con thì chuyện gì cũng thành chuyện để lo. Đứa này đau bụng, đứa kia thiếu tiền học, đứa nọ làm mất đồ, đứa còn lại đi chơi chưa về. Có những chuyện bây giờ nghĩ lại chẳng đáng là bao, nhưng hồi đó chắc đối với má, mỗi chuyện đều là một phần của cuộc sống mà má phải gánh.

Tôi nhớ má hay la. Hồi nhỏ chúng tôi sợ má hơn sợ ba. Má mà nổi giận thì cả nhà tự nhiên im re. Có khi chỉ vì một cái chén làm rơi, một bộ đồ vứt lung tung hay đứa nào đó đi chơi về trễ mà má đã càm ràm cả buổi. Khi ấy tôi từng nghĩ sao má khó tính quá, sao má không giống những người mẹ khác, sao người ta có thể nói chuyện với con cái nhẹ nhàng còn má thì lúc nào cũng cằn nhằn. Tôi đâu hiểu rằng một người phải một mình lo cho bốn đứa con thì lấy đâu ra nhiều sự nhẹ nhàng đến vậy. Có lẽ cuộc sống đã lấy đi của má rất nhiều thứ, trong đó có cả sự mềm mại của một người phụ nữ.

Hình của má và chị tư chụp năm 1994 – Nguồn: MXH Duyên Dáng Việt Nam

Má không biết nói những lời ngọt ngào. Má thương con bằng những câu nghe rất bình thường: “Ăn cơm chưa?”, “Đi đâu nhớ về sớm”, “Trời mưa đem áo mưa theo”. Ngày còn nhỏ, tôi nghe những câu ấy rồi bỏ ngoài tai, vì nghĩ má ngày nào cũng nói như vậy. Đến khi lớn lên, mỗi đứa con một nơi, có những ngày lâu lâu mới về nhà, tôi mới nhận ra hình như những câu hỏi đó chính là cách má nói rằng má nhớ chúng tôi. Má không nói “Má thương con”, nhưng má hỏi con đã ăn chưa. Má không nói “Má lo cho con”, nhưng cứ trời mưa là má lại gọi điện nhắc mang áo mưa. Má không nói “Má nhớ con”, nhưng mỗi lần chúng tôi về, má luôn hỏi sao lâu quá mới về.

Có một điều càng lớn tôi càng thấy thương má: má đã dành gần như cả tuổi trẻ của mình cho bốn đứa con. Hồi trẻ, má cũng từng là một cô gái, cũng từng có những ngày tháng đẹp đẽ, cũng từng biết làm đẹp, biết vui, biết buồn, biết mơ về một cuộc sống khác. Nhưng rồi lấy chồng, sinh con, ba đi làm xa, má ở nhà với bốn đứa nhỏ. Những năm tháng đó cứ thế trôi qua trong tiếng khóc của con nít, trong những bữa cơm phải lo từng món, trong những khoản tiền phải tính từng đồng. Đến khi chúng tôi lớn lên thì má cũng đã già lúc nào không hay.

Bức ảnh chụp Tết năm 2023, má dùng đèn pin điện thoại soi từng dòng chữ trong cuốn sách cũ để xem tử vi – Nguồn: MXH Duyên Dáng Việt Nam

Nhiều khi nhìn những tấm hình cũ, tôi thấy thương má đến lạ. Má ngày đó trẻ hơn tôi bây giờ. Gương mặt chưa có nhiều nếp nhăn, tóc còn đen, dáng người còn nhanh nhẹn. Tôi cứ nhìn mãi rồi nghĩ, không biết những năm tháng nào đã làm má thành người phụ nữ của hôm nay. Chắc là những năm tháng má thức khuya dậy sớm. Những năm tháng chờ ba đi làm xa trở về. Những năm tháng bốn đứa con lần lượt lớn lên, đứa nào cũng có một chuyện để má lo. Có lẽ con người ta không già đi chỉ vì tuổi tác. Người ta già đi vì những điều mình đã âm thầm gánh lấy trong nhiều năm.

Bây giờ, tôi không còn thấy má khó tính như ngày xưa nữa. Tôi chỉ thấy má già rồi. Vẫn cái giọng nói ấy, vẫn cái tính hay càm ràm ấy, vẫn thích lo chuyện cho con dù con cái đã lớn hết rồi. Chỉ khác là bây giờ tôi nghe những câu má nói bằng một tâm thế khác. Hồi nhỏ nghe má la thì thấy phiền. Bây giờ lâu lâu nghe má càm ràm lại thấy yên tâm, vì còn có má để mà càm ràm. Có những thứ khi còn ở bên cạnh mình, mình cứ tưởng nó sẽ ở đó mãi. Đến khi lớn lên mới hiểu, thời gian không chờ ai cả. Người mẹ từng thức dậy từ lúc trời chưa sáng rồi sẽ có một ngày thức dậy chậm hơn. Đôi bàn tay từng làm đủ thứ việc rồi cũng sẽ run hơn. Mái tóc từng đen rồi cũng sẽ bạc.

20 tháng 10, người ta hay hỏi nên tặng mẹ món quà gì. Tôi nghĩ chắc má chẳng cần gì nhiều. Nếu tôi đem về một bó hoa, có khi má còn hỏi hoa này bao nhiêu tiền, rồi trách tôi bày vẽ, để tiền mà ăn uống. Nhưng có lẽ tôi vẫn sẽ mua cho má một bó. Và có lẽ tôi nhận ra điều đẹp nhất mà bốn đứa con có thể làm cho má bây giờ không phải là mua một món quà thật đắt, mà là sống cho tử tế, để những năm tháng cực khổ má đã bỏ ra không trở thành vô nghĩa.