Nghe hương Tết, chạm âm thanh Xuân

Khi ký ức được đánh thức bằng một làn hương

Có một điều kỳ lạ: chỉ cần một làn hương thoảng qua, người ta có thể lập tức “nhìn thấy” Tết. Theo nhiều nghiên cứu về thần kinh học, khứu giác là giác quan gắn chặt nhất với vùng ký ức và cảm xúc của não bộ. Bởi thế, mùi hương Tết không chỉ là cảm nhận thoáng qua, mà là chiếc chìa khóa mở cánh cửa thời gian.

Ở miền Bắc, những ngày cuối tháng Chạp, hương lá mùi già, lá bưởi đun nước tắm tất niên lan khắp sân nhà. Cái mùi thanh mát, hơi hăng nhưng dịu nhẹ ấy như gột rửa bụi bặm của một năm dài, để con người bước sang năm mới với tâm thế tinh khôi. Trong gian bếp, nồi bánh chưng sôi lục bục suốt đêm, mùi nếp mới quyện cùng đậu xanh, thịt mỡ, lá dong tạo nên thứ hương vị chỉ có thể gọi tên là “mùi Tết”. Ở nhiều làng quê đồng bằng Bắc Bộ, cả xóm cùng canh bánh, tiếng cười râm ran hòa trong khói bếp bảng lảng.

Vào Nam, Tết mang một bảng hương khác, rực rỡ và phóng khoáng hơn. Nếu miền Bắc có bánh chưng xanh vuông vức, thì miền Nam có bánh tét tròn đầy, thơm mùi nếp dẻo quyện nước cốt dừa. Trong những căn bếp miền Tây, nồi thịt kho trứng hay còn gọi là thịt kho tàu, sánh màu hổ phách, tỏa hương nước dừa ngọt dịu. Mùi củ kiệu chua thanh, dưa giá, mứt dừa non… tạo nên một không gian ẩm thực vừa đậm đà vừa tươi mới. Trước hiên nhà, sắc vàng của mai nở rộ dưới nắng phương Nam, hương hoa nhẹ mà ấm, như báo hiệu một năm no đủ.

Dẫu khác biệt về nguyên liệu, cách chế biến hay khí hậu, điểm chung của Bắc – Nam vẫn là mùi hương bàn thờ gia tiên trong khoảnh khắc giao thừa. Nén nhang trầm nghi ngút khói là sợi dây vô hình nối quá khứ với hiện tại. Trong không gian tĩnh lặng ấy, con người chậm lại, cúi đầu trước cội nguồn, cảm nhận rõ ràng hơn bao giờ hết ý nghĩa của hai chữ “đoàn viên”.

Ngày nay, khi nhịp sống đô thị khiến nhiều gia đình không còn điều kiện tự gói bánh, đun lá mùi, hương Tết vẫn được tái hiện bằng những cách mới: tinh dầu bưởi, quế, trầm hương lan tỏa qua máy khuếch tán trong căn hộ chung cư; những dòng nước hoa lấy cảm hứng từ nguyên liệu bản địa. Hình thức có thể thay đổi, nhưng nhu cầu được chạm vào ký ức bằng mùi hương thì chưa bao giờ phai nhạt.

Bản hòa ca của truyền thống và hiện đại

Nếu hương Tết là nhịp thở sâu lắng, thì âm thanh Tết là nhịp tim rộn ràng. Mỗi thời khắc xuân về đều có một “playlist” riêng, dù ở Hà Nội se lạnh hay TP. Hồ Chí Minh nắng ấm.

Ở miền Bắc, những phiên chợ Tết cuối năm luôn bắt đầu từ rất sớm. Tiếng gọi nhau í ới, tiếng trả giá rôm rả, tiếng dao thớt lách cách trong căn bếp nhỏ. Đêm giao thừa, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen quây quần trước màn hình tivi, lắng nghe lời chúc năm mới của lãnh đạo đất nước, rồi cùng nhau đếm ngược khoảnh khắc pháo hoa bừng sáng trên bầu trời Hồ Gươm hay bên bờ sông Sài Gòn.

Ở miền Nam, Tết vang lên bằng tiếng trống lân dồn dập trước cửa nhà, trước cửa hàng. Nhịp trống rộn rã, tiếng thanh la leng keng không chỉ mang tính lễ hội, mà còn gửi gắm niềm tin về tài lộc và may mắn. Trên những đại lộ trung tâm, các chương trình countdown, ca nhạc ngoài trời thu hút hàng ngàn người trẻ, tạo nên một diện mạo Tết năng động, hội nhập.

Song hành cùng thanh âm truyền thống là âm thanh của thời đại số. Tiếng “ting ting” báo nhận lì xì qua ứng dụng ngân hàng, tiếng thông báo tin nhắn chúc Tết trên mạng xã hội, tiếng video call kết nối người thân ở xa… Tết hôm nay có thể ồn ào và nhanh hơn, nhưng cũng mở rộng không gian đoàn viên vượt qua biên giới địa lý. Người con xa quê ở châu Âu hoặc Mỹ vẫn có thể nhìn thấy mâm cơm gia đình, nghe tiếng cười của cha mẹ qua màn hình nhỏ.

Dẫu là tiếng củi nổ tí tách bên nồi bánh chưng hay tiếng nhạc xuân vang lên trong trung tâm thương mại, mọi thanh âm ấy đều chung một nhịp: nhịp chờ đợi, nhịp hy vọng.

Cả đất nước cùng chung một nhịp nhớ

Có lẽ, điều làm nên sức sống bền bỉ của Tết không chỉ nằm ở nghi thức hay phong vị, mà ở cảm xúc tập thể. Tết là thời khắc hiếm hoi trong năm mà hàng triệu người Việt cùng hướng về một điểm chung: trở về nhà.

Những chuyến tàu, chuyến xe cuối năm luôn chật kín. Ở ga Hà Nội hay bến xe Miền Đông, người ta có thể bắt gặp ánh mắt mỏi mệt nhưng rạng rỡ của những người con xa quê. Chỉ cần nghĩ đến bữa cơm tất niên, đến cái ôm của mẹ cha, mọi vất vả dường như tan biến.

Tết cũng là dấu mốc tâm lý đặc biệt. Người ta tổng kết một năm đã qua, đặt ra mục tiêu mới, làm mới bản thân từ mái tóc, bộ quần áo đến những kế hoạch dài hơi hơn cho sự nghiệp và gia đình. Trong khoảnh khắc giao thừa, giữa pháo hoa rực sáng, mỗi người đều âm thầm gửi gắm một lời ước: bình an, sức khỏe, thuận hòa.

Bắc hay Nam, nông thôn hay thành thị, truyền thống hay hiện đại, cảm xúc ấy không đổi. Đó là niềm tự hào về một nền văn hóa lâu đời vẫn giữ được sức sống giữa thời đại toàn cầu hóa. Đó là sự biết ơn khi còn có một nơi để trở về. Và đó cũng là niềm tin rằng, dù cuộc sống có biến chuyển thế nào, Tết vẫn sẽ là sợi dây gắn kết cộng đồng Việt.

Tết không chỉ nằm trên tờ lịch đánh dấu ngày đầu năm mới. Tết nằm trong mùi hương của căn bếp, trong thanh âm của phố phường, trong cái siết tay của người thân. Khi những làn hương còn vương, khi những âm thanh còn ngân, khi cảm xúc còn dâng đầy trong lồng ngực, Tết vẫn ở đó như một phần không thể tách rời của bản sắc Việt Nam.