Nhìn lại overthinking: Khi thói quen suy nghĩ nhiều trở thành ưu điểm

Trong những cuộc trò chuyện thường ngày, từ “overthinking” xuất hiện rất phổ biến. Mất ngủ, chần chừ không dám đưa ra quyết định hay đứng ngồi không yên vì một tin nhắn đã gửi đều dễ bị quy cho overthinking. Chúng ta thường coi việc suy nghĩ quá nhiều là thủ phạm chính khiến cuộc sống trở nên mệt mỏi, rối rắm và đầy áp lực.

Nguồn ảnh minh họa: Tara Winstead – Pexels

Tuy nhiên, dưới góc nhìn tâm lý học, overthinking thực chất chỉ là việc bộ não duy trì sự tập trung vào một vấn đề trong thời gian dài để quan sát, phân tích và đánh giá lại. Bản thân việc suy nghĩ nhiều không mang tính tốt hay xấu. Nó chỉ trở nên tiêu cực khi tạo thành những vòng lặp quẩn quanh, khiến bạn mệt mỏi mà không đưa ra được bất kỳ hướng giải quyết nào. Ngược lại, nếu biết cách sắp xếp và điều hướng, overthinking sẽ giúp bạn xem xét mọi việc cẩn thận, nhìn nhận vấn đề toàn diện hơn và tự tin đưa ra quyết định.

Đưa suy nghĩ ra ngoài thay vì giữ trong đầu

Những người hay overthinking thường cảm thấy kiệt sức không phải vì họ có quá nhiều ý tưởng, mà vì tất cả suy nghĩ đó cùng xuất hiện một lúc. Ý nào cũng muốn được xử lý ngay lập tức, khiến đầu óc luôn trong trạng thái quá tải nhưng cuối cùng lại chẳng giải quyết xong việc gì.

Nguồn ảnh minh họa: Valeriia Miller – Pexels

Để gỡ rối cho bộ não, cách đơn giản nhất là đưa các suy nghĩ ra khỏi đầu bằng những hành động cụ thể:

• Viết mọi thứ ra giấy: Khi nhìn thấy các suy nghĩ nằm rõ ràng trên mặt giấy, bạn sẽ dễ dàng nhận ra đâu là việc quan trọng cần làm ngay, đâu chỉ là những mối lo vô lý do mình tự vẽ ra.
• Tự hỏi những câu đơn giản: Bạn có thể tự đặt câu hỏi như “Thực ra mình đang cố tìm câu trả lời cho điều gì?” hoặc “Việc nhỏ nhất mình có thể làm ngay lúc này để cải thiện tình hình là gì?”

Những câu hỏi ngắn gọn này giúp bộ não chuyển từ trạng thái suy nghĩ lan man sang trạng thái giải quyết vấn đề. Bạn sẽ học được cách tạo một khoảng cách an toàn với chính suy nghĩ của mình. Bạn không còn coi mọi điều hiện lên trong đầu đều là sự thật tuyệt đối hay mệnh lệnh phải làm theo, mà chỉ xem đó là những thông tin cần tham khảo.

Thay đổi cách đặt câu hỏi để tìm lối thoát

Bộ não con người rất ghét cảm giác mơ hồ và không có lời giải rõ ràng. Vì vậy, chỉ cần xuất hiện một câu hỏi dạng “Nếu như…”, bộ não sẽ tự động tưởng tượng ra vô số kịch bản xấu có thể xảy ra. Cuối cùng, từ một mối lo nhỏ ban đầu, bạn tự biến nó thành cả một chuỗi rủi ro tồi tệ mà phần lớn sẽ không bao giờ xảy ra trong thực tế.

Nguồn ảnh minh họa: kaboompics – Pexels

Để ngắt vòng lặp lo lắng này, bạn chỉ cần thay đổi cách đặt câu hỏi cho chính mình:

Thay vì hỏi: “Nếu mình thất bại thì sao?”

Hãy thử hỏi: “Nếu điều đó thật sự xảy ra, mình sẽ làm gì để xử lý?”

Câu hỏi “Nếu như…” kéo bạn đi tìm thêm vô số rủi ro mới. Trong khi đó, câu hỏi “Rồi sao nữa?” lại buộc bộ não phải chuyển hướng sang tư duy tìm giải pháp. Sự thay đổi nhỏ này giúp bạn bình tĩnh nhìn vào những gì mình có thể chủ động làm, thay vì cảm thấy bất an và sợ hãi trước những điều chưa xảy ra.

Dùng overthinking để chuẩn bị tốt hơn cho thực tế

Nguồn ảnh minh họa: Tima Miroshnichenko – Pexels

Hãy tưởng tượng khi bước ra khỏi nhà và thấy bầu trời kéo mây đen, bạn liền quay vào lấy một chiếc ô. Đó chính là cách bộ não dự đoán tình huống và chuẩn bị trước. Overthinking cũng hoạt động theo cơ chế tương tự. Khác biệt nằm ở chỗ: người biết tận dụng việc suy nghĩ nhiều sẽ dừng lại sau khi đã chuẩn bị xong phương án, còn người bị overthinking cuốn đi sẽ tiếp tục vẽ ra hết kịch bản đáng sợ này đến kịch bản đáng sợ khác.

Sự khác biệt giữa việc suy nghĩ nhiều có ích và suy nghĩ nhiều có hại nằm ở mục đích. Nếu bạn suy nghĩ nhiều chỉ để cố kiểm soát tất cả những điều chưa biết, bạn sẽ luôn cảm thấy căng thẳng và kiệt sức. Nhưng nếu bạn suy nghĩ nhiều để hiểu rõ vấn đề và chuẩn bị phương án ứng phó, mọi thứ sẽ dần trở nên rõ ràng và nhẹ nhàng hơn.