‘People-pleasing’: Hội chứng ‘người tốt’ hay ‘làm dâu trăm họ’?

Khái niệm “people-pleasing” trong đời sống thường ngày

“People-pleasing” là xu hướng cố gắng đáp ứng kỳ vọng, nhu cầu hoặc mong muốn của người khác, đôi khi ngay cả khi điều đó đi ngược lại lợi ích, cảm xúc hoặc giá trị của bản thân. Điều này khác với sự tử tế một cách tự nhiên; đây là một hành vi mang tính ép buộc, xuất phát từ mong muốn được chấp nhận, tránh xung đột hoặc nỗi sợ bị từ chối.

Trong đời sống thường ngày, hiện tượng này có thể xuất hiện khi một người luôn đồng ý giúp việc cho người khác dù bản thân đang bận rộn, không dám từ chối lời mời đi chơi dù mệt mỏi, hoặc luôn gật đầu trước mọi ý kiến trong công việc để nhận được sự khen ngợi từ đồng nghiệp.

“People-pleasing” là xu hướng luôn cố gắng làm hài lòng người khác, kể cả khi phải hy sinh cảm xúc, lợi ích hay giá trị bản thân. – Ảnh: Internet

Khi sự tử tế vượt quá giới hạn bản thân

Không chỉ giới trẻ, nhiều người ở các độ tuổi khác nhau cũng dễ rơi vào hội chứng “people-pleasing” dưới áp lực từ công việc, gia đình hay các mối quan hệ xã hội. Trong môi trường công sở, họ có thể nhận thêm việc dù đã quá tải, đồng ý với những dự án không thuộc trách nhiệm của mình để tránh làm mất lòng cấp trên hoặc đồng nghiệp. Trong gia đình, nhiều người thường xuyên nhường nhịn, gánh vác trách nhiệm quá mức hoặc hy sinh sở thích cá nhân để làm hài lòng cha mẹ, ông bà hay người thân, ngay cả khi cảm thấy mệt mỏi và căng thẳng. Trong các mối quan hệ bạn bè hoặc xã hội, họ cố gắng làm hài lòng tất cả mọi người, từ việc tham gia đầy đủ các buổi tụ tập đến việc điều chỉnh hành vi, lời nói để không ai phật lòng.

Hậu quả của hành vi này không chỉ dừng lại ở sự mệt mỏi về thể chất, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần. Người trẻ dễ rơi vào trạng thái áp lực, mất tự tin và dần hình thành tâm lý phụ thuộc vào sự công nhận từ người khác. Khi sống vì người khác quá mức, họ có nguy cơ bỏ quên nhu cầu, mong muốn, thậm chí cả những giá trị cốt lõi của bản thân.

Hậu quả của people-pleasing không chỉ gây mệt mỏi thể chất mà còn tạo áp lực tinh thần, làm mất tự tin và khiến con người dần phụ thuộc vào sự công nhận từ người khác. – Ảnh: Internet

Biết giữ ranh giới: Tử tế mà không mệt mỏi

Sống tử tế luôn được coi là một đức tính quý giá, nhưng tử tế không đồng nghĩa với việc luôn đồng ý hoặc đáp ứng mọi yêu cầu. Vấn đề nảy sinh khi con người không nhận ra ranh giới giữa việc giúp đỡ người khác và việc làm tổn thương chính mình. Khi liên tục nhún nhường để làm vừa lòng người khác, nhiều người dễ rơi vào trạng thái kiệt sức tinh thần, căng thẳng, thậm chí là trầm cảm. Sống tử tế nên là một lựa chọn tự nguyện, xuất phát từ lòng đồng cảm và trách nhiệm, chứ không phải vì nỗi sợ bị đánh giá hay bị từ chối.

Xác định ranh giới cá nhân là bước đầu tiên để cân bằng giữa việc sống tử tế và bảo vệ bản thân. Biết nói “không” một cách khéo léo không phải là ích kỷ, mà là hành động tôn trọng cả bản thân lẫn người khác. Điều này giúp mỗi người hiểu rõ năng lực, giới hạn và ưu tiên của mình, từ đó duy trì những mối quan hệ lành mạnh, bền vững và hạnh phúc hơn.

Sống tử tế là sự lựa chọn tự nguyện xuất phát từ lòng đồng cảm, không phải việc luôn nhún nhường để làm hài lòng người khác đến mức tự làm tổn thương và kiệt quệ tinh thần. – Ảnh: Internet

Học cách làm hài lòng cả “bản thân mình”

Để sống tử tế mà không bị mắc kẹt trong “people-pleasing”, mỗi người có thể áp dụng một số chiến lược sau:

• Tự nhận diện nhu cầu bản thân: Trước khi quyết định giúp ai đó, hãy tự hỏi liệu việc này có vượt quá khả năng hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần của mình hay không.
• Thực hành nói “không”: Học cách từ chối khéo léo, lịch sự nhưng rõ ràng, chẳng hạn: “Mình rất muốn giúp, nhưng hiện tại mình không đủ thời gian để đảm nhận việc này”.
• Đặt giới hạn rõ ràng trong công việc và quan hệ: Xác định thời gian, năng lực và trách nhiệm của bản thân để tránh bị lợi dụng.
• Nuôi dưỡng sự tự chấp nhận: Thay vì tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài, hãy học cách đánh giá và tôn trọng giá trị của chính mình.
• Thực hành lòng tử tế một cách cân bằng: Giúp đỡ người khác nhưng không hy sinh sức khỏe, tinh thần hay giá trị cá nhân.

Sống tử tế không phải là “people-pleasing”, mà là biết cân bằng giữa giúp đỡ người khác và chăm sóc bản thân. – Ảnh: Internet

Sống tử tế là một lựa chọn, không phải là gánh nặng. Tóm lại, “people-pleasing” không phải là thước đo của sự tử tế. Mỗi người hoàn toàn có thể sống tốt, sống tử tế mà vẫn giữ được bản sắc riêng, sức khỏe tinh thần và hạnh phúc cá nhân. Việc học cách nói “không” đúng lúc, biết đặt ra ranh giới phù hợp không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn góp phần xây dựng các mối quan hệ bền vững và chân thành hơn. Biết cân bằng giữa giúp đỡ người khác và chăm sóc chính mình chính là nghệ thuật sống tử tế trong đời sống hiện đại.