Có bao giờ bạn vội vàng vượt đèn đỏ vì nghĩ rằng đường đang vắng, chia sẻ một thông tin trên mạng khi chưa kiểm chứng, hay vô tình sử dụng hình ảnh của người khác mà chưa xin phép? Những việc tưởng chừng rất nhỏ ấy nhắc nhở chúng ta rằng pháp luật không phải là điều gì xa xôi, cũng không chỉ xuất hiện khi có tranh chấp, vi phạm hay những vụ việc được đưa ra xét xử.

Pháp luật hiện diện trong chính cách mỗi người sống, làm việc và ứng xử với những người xung quanh.

Ngày 09-11 và ý nghĩa của việc thượng tôn pháp luật

Ngày 09-11 hằng năm được chọn là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, theo quy định của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012. Ngày này gắn liền với sự kiện lịch sử ngày 09-11-1946, khi Quốc hội khóa I thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Đây không chỉ là dịp tôn vinh Hiến pháp và pháp luật, mà còn là dịp nâng cao nhận thức, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật trong nhân dân. Qua đó, mỗi người có cơ hội hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời nhận thức được trách nhiệm đối với cộng đồng.

Trong đời sống xã hội, Hiến pháp là luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Trên nền tảng đó, hệ thống pháp luật cụ thể hóa các nguyên tắc của Hiến pháp, quy định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cá nhân, tổ chức trong từng lĩnh vực của đời sống xã hội. Đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi người, duy trì trật tự và góp phần xây dựng xã hội có kỷ cương.

Vì vậy, thượng tôn pháp luật không đơn thuần là tránh bị xử phạt. Đó còn là sự nhận thức rằng quyền tự do của mỗi người cần được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và đi cùng sự tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Từ chuyện nhỏ đến ý thức công dân

Với người trẻ, ý thức pháp luật có thể được hình thành từ những trải nghiệm gần gũi nhất. Đó là đội mũ bảo hiểm đúng quy định, chấp hành tín hiệu giao thông, đọc và hiểu kỹ hợp đồng trước khi tiến hành ký kết hay chủ động nắm rõ quyền lợi của mình khi bắt đầu công việc đầu tiên.

Tuân thủ luật giao thông từ những hành động nhỏ là cách mỗi người bảo vệ bản thân và thể hiện trách nhiệm với cộng đồng (Nguồn ảnh minh họa: Lan Yao/ Pexels)

Trên không gian mạng, nơi thông tin được chia sẻ với tốc độ nhanh chóng, trách nhiệm ấy càng trở nên cần thiết. Một bài đăng thiếu kiểm chứng có thể khiến thông tin sai lệch lan truyền rộng rãi; việc sử dụng tác phẩm của người khác khi chưa nhận được sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả có thể cấu thành hành vi xâm phạm quyền tác giả. Bên cạnh đó, những hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc xâm phạm quyền riêng tư cũng có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý tùy theo từng trường hợp cụ thể.

Sử dụng Internet có trách nhiệm, kiểm chứng thông tin và tôn trọng quyền của người khác là cách mỗi người góp phần xây dựng không gian mạng văn minh, an toàn (Nguồn ảnh minh họa: Bhavishya/ Pexels)

Không phải mọi hành động thiếu cân nhắc đều cấu thành vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, biết dừng lại để kiểm tra thông tin, cân nhắc hậu quả và tìm hiểu quy định liên quan là cách mỗi người hạn chế những rủi ro không đáng có, đồng thời xây dựng môi trường sống văn minh hơn.

Ý thức pháp luật cũng thể hiện ở việc biết bảo vệ quyền lợi chính đáng của bản thân. Khi gặp vấn đề về tiền lương, hợp đồng lao động, giao dịch trực tuyến hoặc quyền lợi tiêu dùng, người trẻ không nên chỉ dựa vào lời truyền miệng hay những thông tin chưa rõ nguồn gốc. Việc tìm đọc văn bản chính thức, tham khảo nguồn thông tin đáng tin cậy và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp sẽ giúp mỗi người có cơ sở để đưa ra quyết định đúng đắn.

Hiểu luật không chỉ để biết điều gì bị cấm mà còn để biết mình được bảo vệ như thế nào, cần thực hiện những nghĩa vụ gì và nên làm gì khi quyền lợi hợp pháp bị ảnh hưởng.

Tôn trọng pháp luật là trách nhiệm của mỗi người

Nâng cao ý thức pháp luật không phải nhiệm vụ riêng của cơ quan chức năng hay những người làm việc trong lĩnh vực pháp lý. Đây là quá trình cần sự tham gia của toàn xã hội, từ gia đình, nhà trường đến nơi làm việc và cộng đồng.

Bên cạnh ý thức tự giác của mỗi cá nhân, việc phổ biến pháp luật bằng ngôn ngữ dễ hiểu, giúp người dân tiếp cận thông tin chính xác và bảo đảm thực thi pháp luật nghiêm minh cũng rất quan trọng. Khi quy định được truyền đạt rõ ràng, quyền và nghĩa vụ được nhận thức đầy đủ, người dân sẽ có thêm điều kiện để chủ động tuân thủ và bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình.

Với người trẻ, trách nhiệm ấy có thể bắt đầu từ việc chủ động tìm hiểu các quy định liên quan đến cuộc sống, tôn trọng quyền của người khác và không tiếp tay cho những hành vi sai trái. Khi chứng kiến một vấn đề pháp lý, mỗi người cũng cần bình tĩnh tìm hiểu sự việc, tránh vội vàng kết luận hay lan truyền thông tin chưa được xác minh.

Ngày Pháp luật Việt Nam 09-11 còn gợi mở một câu hỏi cho mỗi người: chúng ta đã thực sự hiểu và tôn trọng những quy định đang góp phần định hình cuộc sống của mình hay chưa?

Một xã hội thượng tôn pháp luật không chỉ được xây dựng bằng những quy định trên văn bản, mà còn bằng ý thức thực hiện pháp luật trong đời sống, sự tôn trọng quyền của người khác và tinh thần trách nhiệm của mỗi công dân. Bởi sau cùng, pháp luật chỉ thực sự phát huy giá trị khi được hiểu đúng, tôn trọng và thực hiện nghiêm túc, không chỉ khi có người giám sát mà cả trong những lựa chọn bình thường nhất của mỗi ngày.