Sau kỳ thi THPT Quốc gia, hàng trăm nghìn bạn trẻ sẽ bắt đầu một chương mới mang tên đại học. Trong tưởng tượng của nhiều người, đó là những ngày tháng tự do, những người bạn mới và vô vàn trải nghiệm đáng nhớ nơi thành phố lớn.

Nhưng ít ai nói rằng hành trình trưởng thành ấy thường bắt đầu bằng những điều rất bình thường: lần đầu tự giặt quần áo, tự đi chợ, tự đi khám bệnh khi bị ốm, tự cân đối tiền sinh hoạt và tự chịu trách nhiệm với mọi quyết định của mình.

Bởi chiếc vali bạn mang theo trong tháng Chín này không chỉ có quần áo và sách vở. Nó còn chứa cả bài học đầu tiên của tuổi trưởng thành: học cách tự lập.

Khi “tự do” đồng nghĩa với “tự lo”

Ngọc Yến (18 tuổi, quê Vĩnh Long), tân sinh viên tại TP.HCM, từng nghĩ cuộc sống đại học sẽ giống như những gì cô xem trên mạng xã hội. “Em nghĩ lên thành phố sẽ rất vui, có nhiều bạn mới và nhiều điều để khám phá. Nhưng chỉ sau vài tuần, em nhận ra có quá nhiều thứ phải tự lo“, Yến chia sẻ.

Tự dọn phòng, tự chăm sóc bản thân là những trải nghiệm đầu tiên của nhiều bạn trẻ khi bắt đầu cuộc sống xa nhà (Nguồn: Unsplash)

Cú sốc đầu tiên của nhiều tân sinh viên không phải là bài vở hay những kỳ kiểm tra. Đó là cảm giác “cô đơn giữa phố đông”. Lần đầu sống xa nhà, bạn phải tự dậy đúng giờ, tự đi học, tự ăn uống, tự giặt đồ và tự chăm sóc bản thân khi ốm.

• Có những buổi sáng bạn ngủ quên vì không còn ai gọi dậy.
• Có những ngày kẹt xe giữa dòng người đông đúc và lo lắng vì sắp trễ học.
• Có những tối ngồi ăn cơm một mình và bất chợt nhớ đến bữa cơm gia đình.
• Có những cuối tuần không phải để đi chơi mà để dọn phòng, đi chợ và chuẩn bị cho một tuần mới.

Và có những lần bị sốt, tự bắt xe đến bệnh viện rồi mới nhận ra: Trưởng thành đôi khi bắt đầu từ việc học cách tự chăm sóc chính mình.

Bạn không phải người duy nhất đang loay hoay

Hoàng Giang, tân sinh viên đến từ Bình Định, cho biết điều khiến bạn áp lực nhất trong những ngày đầu không phải chuyện học. “Mọi thứ đều mới, từ đường xá, nhịp sống đến cách học ở đại học. Có lúc em cảm thấy mình bị tụt lại phía sau“. Đó cũng là cảm giác chung của rất nhiều sinh viên năm nhất. Bạn sẽ gặp những người nói tiếng Anh rất tốt, những người đã có học bổng, những người vừa học vừa đi làm hay những người dường như đã biết chính xác mình muốn gì. Rồi bạn bắt đầu tự hỏi: Liệu mình có đang chậm hơn mọi người?

Nhưng đại học không còn là nơi mọi người đứng trên cùng một vạch xuất phát. Mỗi người có một hoàn cảnh, một thế mạnh và một nhịp trưởng thành khác nhau. Đừng để mạng xã hội khiến bạn nghĩ rằng ai cũng đang thành công, chỉ có mình là loay hoay.

Cuộc đua quan trọng nhất không phải là vượt qua người khác, mà là mỗi ngày hiểu bản thân hơn một chút và tiến bộ hơn một chút.

Tự do không đáng sợ, thiếu kỷ luật mới đáng sợ

Lần đầu sống xa nhà, bạn sẽ có rất nhiều tự do, không ai quản lý thời gian của bạn. Bạn có thể thức đến ba giờ sáng xem phim, ngủ đến trưa hoặc bỏ một buổi học mà chẳng ai biết. Nhưng rồi bạn sẽ nhận ra: Không ai quản lý bạn nữa, nhưng cũng không còn ai chịu trách nhiệm thay bạn.

Những buổi tụ tập cùng bạn bè là một phần đáng nhớ của tuổi sinh viên, nhưng tự do chỉ thật sự ý nghĩa khi đi cùng sự tự giác và biết cân bằng cuộc sống (Nguồn: Pexels)

Tự do nếu thiếu đi kỷ luật có thể khiến bạn dễ mất phương hướng. Điều đầu tiên cần học khi sống tự lập không phải là kiếm tiền, mà là tự quản lý chính mình: ngủ đúng giờ hơn, ăn uống tử tế hơn và biết cân bằng giữa học tập, vui chơi và nghỉ ngơi. Bởi những thói quen nhỏ hôm nay sẽ quyết định bạn sống ổn hay chật vật trong suốt những năm đại học.

Tiền không tự nhiên mà đủ

Cùng với áp lực tâm lý, quản lý tài chính là thử thách lớn của nhiều tân sinh viên: tiền nhà, tiền ăn, tiền đi lại, tiền sách vở, tiền phát sinh. Mọi thứ đều cần đến tiền. Bạn nhận ra, số tiền bố mẹ gửi mỗi tháng không phải là “thu nhập”. Đó là sự tin tưởng và cả những giờ làm việc vất vả của gia đình. Nhiều sinh viên lựa chọn ghi chép chi tiêu bằng sổ tay hoặc ứng dụng trên điện thoại để biết tiền của mình đang đi đâu.

Một nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả là:

• Tách riêng tiền nhà và tiền ăn ngay khi nhận tiền sinh hoạt.
• Luôn để dành một khoản dự phòng.
• Phân biệt rõ giữa “cần” và “muốn”.

Bạn cũng có thể tham khảo quy tắc 50-30-20:

• 50% cho các nhu cầu thiết yếu;
• 30% cho mong muốn cá nhân;
• 20% dành cho tiết kiệm hoặc quỹ dự phòng.

Tiết kiệm không phải vì bạn nghèo. Tiết kiệm là để bạn có quyền lựa chọn khi cuộc sống xảy ra những điều ngoài dự tính.

Đừng rơi vào những “cái bẫy” của tuổi 18

Tuổi 18 cũng là giai đoạn dễ bị hấp dẫn bởi những lời mời gọi:

• Việc nhẹ lương cao.
• Kiếm tiền nhanh.
• Mua trước, trả sau.
• Mở thẻ tín dụng chỉ trong vài phút.
• Các khoản vay trực tuyến với thủ tục đơn giản.

Không ít sinh viên đã rơi vào áp lực tài chính chỉ vì chi tiêu vượt quá khả năng hoặc tin vào những lời quảng cáo hào nhoáng. Điều bạn cần học đầu tiên không phải là kiếm thật nhiều tiền. Mà là biết quản lý đồng tiền mình đang có.

Đi làm thêm: Nên, nhưng đừng quá vội

Rất nhiều tân sinh viên muốn đi làm thêm ngay khi nhập học. Đi làm thêm không xấu. Ngược lại, đó có thể là cơ hội để bạn học kỹ năng giao tiếp, tích lũy kinh nghiệm và hiểu hơn về giá trị của đồng tiền.

Nhiều tân sinh viên lựa chọn đi làm thêm để tự trang trải chi phí và tích lũy kinh nghiệm, song không nên đánh đổi việc học để kiếm tiền quá sớm (Nguồn: Pexels)

Nhưng năm nhất cũng là giai đoạn để thích nghi với môi trường mới. Đừng vì muốn chứng minh mình đã là người lớn mà làm việc quá sức. Chi phí học lại một môn đôi khi có thể cao hơn khoản thu nhập bạn kiếm được từ công việc làm thêm. Nếu đi làm thêm, hãy ưu tiên những công việc linh hoạt và mang lại giá trị lâu dài cho bản thân.

Tự lập bắt đầu từ những điều rất nhỏ

Nhiều người nghĩ tự lập là kiếm được tiền hoặc sống xa gia đình. Thật ra không hoàn toàn như vậy.

• Tự lập là biết nấu cho mình một bữa ăn.
• Là tự đi khám bệnh khi cần.
• Là biết quản lý thời gian và tiền bạc.
• Là biết chia sẻ công việc với bạn cùng phòng.
• Là biết từ chối những cuộc vui vượt quá khả năng của mình.
• Và cũng là biết xin giúp đỡ khi cần.

Người trưởng thành không phải là người biết hết mọi thứ, mà là người biết học cách tự chăm sóc bản thân.

Tuổi 18, cứ đi rồi sẽ thành đường

Bạn có thể sẽ tiêu hết tiền vào giữa tháng, có thể sẽ khóc một mình vì nhớ nhà, có thể sẽ thấy bản thân chậm hơn những người xung quanh. Không sao cả, ai bước vào tuổi trưởng thành cũng từng có những ngày như vậy. Tự lập không phải là trở thành một phiên bản hoàn hảo chỉ sau một đêm. Đó là quá trình bạn học cách đứng dậy sau những lần vụng về đầu tiên, học cách quản lý cuộc sống của mình và dần trở thành một người đáng tin cậy hơn với chính bản thân.

Ai rồi cũng từng loay hoay ở tuổi 18, nhưng chính những trải nghiệm đầu đời sẽ dần dẫn bạn đến con đường của mình (Nguồn: Pexels)

Tháng Chín này, nếu bạn chuẩn bị xách vali rời nhà để bước vào giảng đường đại học, hãy nhớ một điều: bạn không cần phải trở thành người lớn ngay lập tức. Bạn chỉ cần đủ dũng cảm để bắt đầu. Rồi một ngày nào đó, khi nhìn lại buổi sáng tháng Chín năm ấy, bạn sẽ nhận ra: chiếc vali bạn mang theo không chỉ chứa quần áo và sách vở. Nó còn mang theo bài học đầu tiên của tuổi trưởng thành, học cách trở thành chỗ dựa cho chính mình.