Dạy trẻ tư duy phản biện

Tư duy phản biện là gì?

Tư duy phản biện là khả năng phân tích, tổng hợp và đánh giá thông tin một cách khách quan, đa chiều và logic, từ đó đưa ra những nhận định đúng đắn và quyết định hợp lý.

Tư duy phản biện là nền tảng giúp trẻ biết cách đặt câu hỏi, suy nghĩ độc lập và hiểu vấn đề một cách sâu sắc; đồng thời giúp trẻ ứng xử linh hoạt, tự tin, chủ động hơn trước những tình huống thường xảy ra trong cuộc sống.

Nhiều trẻ nhỏ thiếu kỹ năng tư duy phản biện

Ngày nay, không phải trẻ nhỏ nào cũng có kỹ năng tư duy phản biện tốt. Không nói đâu xa, trong cuộc sống, chúng ta dễ dàng bắt gặp những đứa trẻ rụt rè, nhút nhát, thụ động, thậm chí ngại giao tiếp xã hội và tự khép kín bản thân. Các con không dám nêu lên ý kiến, quan điểm của mình trước một vấn đề nào đó, các con sợ hãi nếu nói sai hay làm sai điều gì, các con nghe theo lời người khác mà chẳng có chính kiến của riêng mình.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do trẻ còn non nớt trong suy nghĩ và nhận thức. Khi tiếp nhận một luồng thông tin nào đó, các con thiếu kỹ năng để phân tích, phân biệt đúng sai nên dễ bị ảnh hưởng, bị cuốn theo suy nghĩ và cảm nhận của người khác.

Việc la mắng, ngăn cấm sẽ khiến trẻ trở nên thụ động, nhút nhát hơn (Nguồn: Internet)

Bên cạnh đó, còn do sự nuông chiều của các bậc cha mẹ khiến nhiều đứa trẻ trở nên phụ thuộc, dựa dẫm. Nhiều cha mẹ luôn lo lắng, sợ con bị đau, bị thất bại, bị tổn thương nên thường có hành vi ngăn cấm khi con muốn thử sức làm điều gì đó.  Hay nhiều cha mẹ có tính cách gia trưởng, độc đoán, kiểm soát nên buộc con phải làm theo những gì mình nói, không được cãi, không được chống đối. Họ nghĩ làm như vậy sẽ tốt cho con nhưng không biết rằng chính những hành động của mình khiến cho những đứa trẻ đang mất dần đi sự tự giác, chủ động và kỹ năng tư duy phản biện.

Dạy con tư duy phản biện

Tạo cơ hội giúp con phát triển tư duy phản biện

Việc tìm tòi, khám phá giúp con hình thành tư duy phản biện (Nguồn: Internet)

Việc tìm hiểu cách thức hoạt động của sự vật, sự việc chính là nền tảng hình thành tư duy phản biện. Vì vậy, đừng ngăn cấm nếu con đang tìm tòi, khám phá một điều gì đó. Ví dụ, khi chơi xếp hình, con sẽ buộc phải nghĩ, làm cách nào để xếp các khối hình vào đúng vị trí của nó. Khi chơi với các bảng màu con sẽ học được cách phân biệt màu sắc, phối màu làm sao để có được một bức tranh đẹp. Khi con mày mò với chiếc vòi nước, con sẽ biết cách vặn mở để nước chảy, đóng khóa để tắt nước.

Có thể sau mỗi lần con nghịch ngợm, cha mẹ sẽ vất vả vì phải dọn dẹp lại đống lộn xộn mà con vừa bày ra nhưng nhìn nụ cười của con, cha mẹ sẽ thầm vui vẻ vì con là một đứa trẻ hoạt bát, thông minh, tràn đầy năng lượng và con đang khám phá thế giới bao la của mình. Trong mức độ an toàn cho phép, hãy cho con tự do phát triển bản thân, từ đó con sẽ có cái nhìn đa chiều, hình thành tư duy phản biện.

Khuyến khích con đặt câu hỏi

Sẽ có những lúc cha mẹ cảm thấy bối rối với hàng vạn câu hỏi vì sao của con trẻ. Trẻ luôn có những thắc mắc khiến cha mẹ “dở khóc dở cười” và không biết trả lời làm sao: “Vì sao bầu trời màu xanh?”, “Vì sao chim biết bay mà cá không biết bay?”, “Vì sao nước biển mặn?”,… Con tò mò với tất cả mọi thứ xung quanh và luôn muốn tìm hiểu, khám phá chúng.

Việc khuyến khích con đặt câu hỏi giúp con mở rộng vốn hiểu biết, tư duy khoa học (Nguồn: Internet)

Khi con đặt câu hỏi “Vì sao?” đó chính là lúc bộ não của con vận động để tìm hiểu các mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng. Vì vậy, ba mẹ đừng cảm thấy phiền lòng mà hãy kiên nhẫn, tỉ mỉ hướng dẫn con tìm ra câu trả lời. Hãy dành nhiều thời gian ở bên con, khuyến khích con đặt câu hỏi và cùng con tham gia các hoạt động như giải đáp câu đố, tìm ra đáp án đúng, xử lý tình huống. Bằng cách này, con sẽ hình thành thói quen suy nghĩ kỹ trước khi đưa ra quyết định của mình.

Cho trẻ thời gian suy nghĩ

Khi cha mẹ đặt câu hỏi cho con hoặc yêu cầu con làm một việc gì đó, hãy để trẻ có thời gian suy nghĩ. Vì khi suy nghĩ sẽ giúp con hình thành các tư tưởng, liên kết, con sẽ chọn ra được đáp án nào phù hợp, đúng đắn, cách thức nào nhanh nhất để thực hiện một việc nào đó. Đừng làm hộ trẻ vì sẽ khiến trẻ hình thành tính ỷ lại, dựa dẫm, trẻ sẽ không tự giác suy nghĩ và chỉ chăm chăm vào ý kiến của cha mẹ.

Đặt câu hỏi mở cho con

Vì còn nhỏ tuổi nên suy nghĩ và cảm nhận của các con về một sự vật, sự việc nào đó chưa hoàn thiện, sâu sắc, vì vậy cha mẹ hãy là những người đồng hành và giúp đỡ con.

Bằng cách đặt các câu hỏi mở như: “Con có ý tưởng gì chưa?”, “Con nghĩ sao về phương pháp này?” hay đặt ra các giả thuyết “Nếu chúng ta làm như thế điều gì sẽ xảy ra?”, “Có cách nào khác tốt hơn ngoài cách này không nhỉ?”. Việc đó sẽ giúp trẻ bắt đầu tự suy nghĩ, tìm tòi ra các cách thức khác hiệu quả hơn. Con được mở rộng vốn hiểu biết, phát triển khả năng lập luận, phán đoán, tự tin, mạnh dạn trình bày quan điểm, ý kiến của mình.

Dạy con chấp nhận thất bại

“Thất bại là mẹ thành công” vì vậy sau mỗi lần thất bại, cha mẹ hãy dạy con cách chấp nhận nó. Con sẽ biết mình vấp ngã ở đâu, tại sao mình lại làm như thế. Từ đó, con rút ra được bài học kinh nghiệm cho mình, tự chịu trách nhiệm trước những hành động của bản thân và lần sau sẽ không phạm phải những sai lầm đó nữa.

Trẻ con không chỉ cần lắng nghe mà còn cần được học cách suy nghĩ và đặt câu hỏi. Điều đó vô cùng quan trọng giúp trẻ hình thành tư duy phản biện, giúp trẻ tự tin, độc lập và xử lý linh hoạt những tình huống có thể xảy ra trong cuộc sống. Và hơn ai hết, ba mẹ hãy là người đồng hành đáng tin cậy của con, ba mẹ nhé!