Một mình giữa căn nhà đông người

Những câu thơ trong “Thương ông” của Tú Mỡ từng đi vào ký ức của nhiều thế hệ học trò, gợi lên hình ảnh một người ông đã đi qua phần lớn cuộc đời, đôi chân không còn nhanh nhẹn, mỗi bước đi cần thêm một chút chậm rãi. Hình ảnh ấy cũng không xa lạ trong nhiều gia đình. Ông bà, cha mẹ từng là người chăm lo cho con cái, đến một ngày lại cần được dìu qua bậc cửa, nhắc uống thuốc, chuẩn bị một bữa cơm phù hợp hay đơn giản là có người ngồi cạnh trò chuyện.

Tuổi già thường đến từ những thay đổi rất nhỏ. Một bước chân chậm hơn, một lần quên đồ, một cuộc hẹn khám bệnh nhiều hơn trước. Khi ấy, nhu cầu của người cao tuổi không chỉ dừng ở việc được chăm sóc sức khỏe mà còn là được quan tâm, lắng nghe và duy trì sự gắn kết với gia đình.

Ngày 1.10 hằng năm được Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Quốc tế Người cao tuổi từ năm 1990, nhằm nâng cao nhận thức về những vấn đề liên quan đến tuổi già và ghi nhận đóng góp của người cao tuổi đối với gia đình, cộng đồng và xã hội.

Khi tuổi thọ tăng

Việt Nam đang bước nhanh vào quá trình già hóa dân số. Theo Tổng cục Thống kê, năm 2024, cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng 2,8 triệu người so với năm 2019. Dự báo đến năm 2030, con số này sẽ xấp xỉ 18 triệu người.

Tuổi thọ tăng mang đến thêm nhiều năm sống cùng gia đình, nhưng đồng thời đặt ra những yêu cầu mới trong chăm sóc người cao tuổi. Không chỉ là dinh dưỡng, vận động hay theo dõi các vấn đề sức khỏe, việc chăm sóc còn liên quan đến khả năng tự chủ, đời sống tinh thần và mức độ tham gia của họ vào các hoạt động gia đình, xã hội.

Tại Việt Nam, gia đình vẫn là chỗ dựa chính trong chăm sóc người cao tuổi. Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) cho biết khoảng 99% người cao tuổi hiện phụ thuộc vào sự chăm sóc của gia đình, trong khi hệ thống chăm sóc dài hạn chuyên nghiệp vẫn đang được phát triển.

Điều đó khiến việc chăm sóc ông bà, cha mẹ không chỉ là trách nhiệm mà còn là một phần của đời sống gia đình. Tuy nhiên, chăm sóc không có nghĩa làm thay tất cả. Một người cao tuổi vẫn cần được tự quyết những việc mình có thể làm, được hỏi ý kiến và được tôn trọng những lựa chọn riêng. Giúp đỡ đúng lúc nhưng không khiến họ cảm thấy mình trở thành gánh nặng cũng là một cách giữ gìn phẩm giá tuổi già.

Đông người chưa chắc hết cô đơn

Một căn nhà có nhiều thế hệ không đồng nghĩa với việc người cao tuổi luôn có người trò chuyện. Con cháu có thể vẫn trở về nhà mỗi ngày nhưng phần lớn thời gian dành cho công việc, học tập, điện thoại hay những mối quan tâm riêng. Khoảng cách giữa các thế hệ vì thế đôi khi không nằm ở không gian sống mà ở thời gian dành cho nhau.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 11,8% người cao tuổi trên thế giới trải qua tình trạng cô đơn. Tổ chức này cũng lưu ý rằng cô đơn và cô lập xã hội có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần, chất lượng cuộc sống và tuổi thọ.

Bởi vậy, sự quan tâm dành cho người cao tuổi không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Một bữa cơm có đủ người, một cuộc gọi hỏi thăm, vài phút ngồi nghe ông bà kể chuyện hay một lần chủ động đưa cha mẹ đi khám đều có thể trở thành những kết nối có ý nghĩa.

Quan trọng hơn, người cao tuổi không chỉ là những người cần được chăm sóc. Họ còn là những người có kinh nghiệm, ký ức và câu chuyện riêng; nhiều người vẫn tiếp tục làm việc, chăm sóc gia đình, tham gia các hoạt động cộng đồng và đóng góp theo những cách phù hợp với tuổi tác. Khi được lắng nghe và tạo điều kiện để tiếp tục tham gia, họ không chỉ nhận sự chăm sóc mà còn duy trì cảm giác mình vẫn có ích và thuộc về một cộng đồng.

Ngày Quốc tế Người cao tuổi vì thế không chỉ là dịp để gửi một lời chúc. Đó có thể là lời nhắc mỗi gia đình nhìn lại cách mình đang ở bên ông bà, cha mẹ: có thật sự dành thời gian cho họ, có kiên nhẫn lắng nghe và có để họ được sống theo cách mình mong muốn hay chưa.

Bởi đôi khi, điều khiến một người già bớt cảm giác một mình không phải căn nhà có bao nhiêu người, mà là trong những người ấy, có ai thật sự ngồi xuống bên họ.