“Con không thích đâu, nhưng thôi.”

“Con không buồn.”

“Con ổn mà.”

“Con làm được.”

Những câu nói ấy nghe rất bình thường. Nhưng phía sau một câu “không sao” có thể là nỗi buồn vì bị bạn trêu chọc về ngoại hình. Phía sau “con làm được” có thể là sự lo lắng vì sợ thất bại. Và phía sau một chữ “thôi” đôi khi là điều em vừa muốn nói ra đã tự mình cất đi.

Có những điều một cô bé không nói không phải vì em không có suy nghĩ, mà vì em chưa biết nói thế nào, hoặc đã quen với việc người lớn nói trước mình.

Em cũng có những điều muốn nói

“Con gái phải ngoan”, “phải lễ phép”, “phải biết nhường nhịn”, “phải biết giữ mình” là những lời một cô bé có thể nghe từ rất sớm.

Phần lớn những lời ấy bắt đầu từ tình thương. Mẹ dặn con cẩn thận vì sợ con gặp chuyện không hay. Bố nhắc con biết cư xử vì muốn con nên người. Ông bà dạy từng lời ăn tiếng nói vì mong cháu lớn lên tử tế.

Nhưng trong một cô bé cũng có những câu hỏi rất riêng:

• “Tại sao con gái lúc nào cũng phải dịu dàng?”
• “Nếu con không thích thì con có được nói không?”
• “Tại sao mọi người cứ nhận xét con béo hay gầy?”
• “Con muốn thử cái này thì có kỳ không?”

Có thể em chưa đủ lớn để giải thích những câu hỏi ấy. Có thể em chỉ biết mình không vui rồi chọn im lặng.

Vì thế, hiểu một cô bé đôi khi không bắt đầu bằng một lời dạy mới, mà bằng việc cho em cơ hội nói ra điều mình đang nghĩ.

Ngoan thôi chưa đủ

“Con gái ngoan” luôn là một lời khen đẹp. Nhưng nếu ngoan đồng nghĩa với luôn nghe lời, luôn nhường nhịn, không được phản đối và không làm người lớn phật ý, một cô bé có thể dần quen với việc giấu đi tiếng nói của mình.

Em không dám nói khi bị bạn bắt nạt vì sợ mọi chuyện lớn hơn. Không dám từ chối một hành động khiến mình khó chịu vì sợ người khác buồn. Không dám nói “con không đồng ý” vì sợ bị cho là cãi lời.

Đến khi không thích một điều gì đó, em chỉ biết nói: “Thôi, cũng được.”

Một cô bé cần được dạy cách lễ phép, nhưng cũng cần hiểu rằng lễ phép không có nghĩa là phải im lặng trước điều khiến mình tổn thương.

Em cần biết mình có quyền nói “không”, biết tìm một người lớn đáng tin khi gặp chuyện không ổn, biết xin lỗi khi mình sai và lên tiếng khi mình bị đối xử không đúng.

Ngoan là một điều đáng quý. Nhưng một cô bé biết bảo vệ mình và dám nói điều mình nghĩ cũng đáng quý không kém.

Giữa những trò chơi tuổi thơ, mỗi cô bé đều có một thế giới riêng đang chờ được khám phá (Nguồn ảnh minh họa: quangminh7617 – Pixabay)

Em muốn được thử

Có những điều một cô bé rất thích nhưng chưa chắc đã dám thử. Em muốn đá bóng, học võ, chơi game, sửa một món đồ cùng bố. Muốn thử công nghệ, khoa học, hội họa hay một môn thể thao nào đó. Muốn đứng trên sân khấu, tham gia một cuộc thi, đi đến một nơi mình chưa từng đến.

Nhưng rồi em nghe: “Con gái mà cũng thích cái này à?”

Có thể người lớn chỉ nói vui. Nhưng với một đứa trẻ, một câu nói cũng đủ khiến sự tò mò trở thành ngần ngại.

Thay vì hỏi “Con gái làm được không?”, có lẽ hãy hỏi: “Con có muốn thử không?”

Nếu em thất bại: “Không sao, con thử lại nhé.”

Nếu em đổi sở thích sau vài tháng, cũng không cần vội kết luận rằng em “cả thèm chóng chán”.

Tuổi thơ vốn là khoảng thời gian để thử. Một cô bé có quyền làm chưa tốt, đổi hướng và bắt đầu lại. Em không cần ngay từ nhỏ đã biết mình sẽ trở thành ai. Đôi khi, điều em cần chỉ là một người đủ tin để nói: “Con cứ thử đi.”

Em cũng sợ mình không đủ đẹp

Có một lúc, một cô bé bắt đầu đứng lâu hơn trước gương. Em nhìn mái tóc, khuôn mặt, vóc dáng của mình. Bắt đầu để ý bạn nào xinh hơn, ai được nhiều người thích hơn. Rồi mạng xã hội xuất hiện với những bức ảnh đẹp, những khuôn mặt được chỉnh sửa và những tiêu chuẩn khó với tới.

Một lời trêu về cân nặng. Một câu nhận xét về làn da. Một lần bị chê “xấu”. Những chuyện ấy có thể nhỏ trong mắt người lớn, nhưng với một cô bé đang học cách nhìn nhận bản thân, chúng có thể ở lại rất lâu.

Người lớn thường nói: “Con đẹp mà.”

Nhưng có lẽ em còn cần nghe: “Con không cần phải đẹp theo một tiêu chuẩn nào để trở nên đáng quý.”

Em vẫn có thể thích một chiếc váy đẹp, muốn chăm sóc bản thân hay vui khi được khen xinh. Chỉ là vẻ ngoài không nên trở thành cách duy nhất để em biết mình có giá trị.

Bởi em còn có sự tò mò, lòng tốt, khả năng học hỏi, sự hài hước, lòng can đảm và rất nhiều điều mà một chiếc gương không thể phản chiếu.

Em muốn được tin

Khi lớn thêm một chút, một cô bé bắt đầu muốn tự quyết định nhiều hơn. Em muốn tự chọn quần áo, tự sắp xếp thời gian, tự chọn môn học, tự kết bạn, tự giải quyết một vài chuyện nhỏ.

Và cũng từ đó, cha mẹ bắt đầu lo nhiều hơn. Lo em chọn sai. Lo em gặp người xấu. Lo em chưa đủ trưởng thành.

Những nỗi lo ấy đều có lý do. Nhưng bảo vệ một cô bé không nhất thiết có nghĩa là quyết định thay em mọi chuyện.

Có thể bắt đầu từ những lựa chọn nhỏ: cho em tự chọn trong những điều phù hợp, tự làm một việc mà trước đây bố mẹ vẫn làm thay, chịu trách nhiệm với một quyết định và được mắc lỗi trong những giới hạn an toàn. Bởi một cô bé sẽ khó học cách tự bảo vệ mình nếu mọi việc đều được người lớn giải quyết trước.

Niềm tin không có nghĩa là để em tự xoay xở với mọi thứ. Niềm tin là để em biết mình được phép thử, và nếu có lúc vấp ngã, phía sau vẫn có một mái nhà để trở về.

Từ “Để bố làm cho” đến “Con tự quyết định” là chặng đường trưởng thành của cả con và cha mẹ (Nguồn ảnh minh họa: ddimitrova – Pixabay)

Để em tự lớn

Để một cô bé được tự do không có nghĩa là để em muốn gì làm nấy. Em vẫn cần những giới hạn, cần được dạy điều đúng và sai, biết bảo vệ mình và chịu trách nhiệm với lời nói, hành động.

Chỉ là cách đồng hành có thể thay đổi theo từng độ tuổi:

• Từ “Để mẹ làm cho” đến “Mẹ chỉ con nhé”.
• Từ “Không được” đến “Con nghĩ cách nào an toàn hơn?”
• Từ “Con phải nghe lời” đến “Con nói mẹ nghe vì sao con nghĩ như vậy”.

Và rồi một ngày, từ “Để mẹ quyết định” thành: “Con tự quyết định, nhưng nhớ chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.”

Đó vẫn là tình yêu rất quen thuộc trong một gia đình Việt: một bữa cơm chờ con về, lời dặn trước khi ra khỏi nhà, bàn tay mẹ sửa lại cổ áo, tiếng bố nhắc đi đường cẩn thận.

Chỉ cần trong những yêu thương ấy có thêm một khoảng trống để cô bé được nói, được chọn và được lớn lên theo cách của mình.

Một ngày nào đó, em sẽ có những người bạn mà cha mẹ không chọn, những quyết định cha mẹ không thể đưa ra thay, những con đường gia đình không thể đi cùng đến cuối.

Khi ấy, điều em mang theo không chỉ là những lời dặn năm nào, mà còn là khả năng nói “không” khi cần, sự tự tin để thử một điều mới, hiểu biết để tự bảo vệ mình và niềm tin rằng mình có giá trị.

Có lẽ, điều người lớn có thể trao cho một cô bé không phải là một cuộc đời được sắp sẵn, mà là một tuổi thơ đủ an toàn để em được nói, đủ rộng để em được thử và đủ yêu thương để em biết mình luôn có một nơi để trở về.

Để rồi một ngày, khi em lại nói: “Con ổn mà.”

Đó không còn là cách giấu đi một điều gì nữa, mà thật sự là lời của một cô gái đã hiểu mình, biết mình muốn gì và đủ vững vàng để bước đi.

Nếu được nói một câu với cô bé của ngày trước, bạn sẽ muốn nói gì với em?