Dùng AI thế nào để không phụ thuộc?

Trong kỷ nguyên số, trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành một phần tất yếu của đời sống hiện đại từ học tập, sáng tạo nội dung đến giải trí. AI xuất hiện ở khắp nơi với những công cụ quen thuộc như Gemini, Chat GPT, Genspark hay Suno – nền tảng tạo nhạc bằng AI đang gây nhiều tranh luận. Rõ ràng, AI không chỉ là công nghệ, mà còn đang tác động trực tiếp đến cách con người sáng tạo tri thức, tiếp cận thông tin và sáng tạo văn hóa.

Các công cụ AI phổ biến – Nguồn ảnh: Internet

AI mang đến nhiều lợi ích không thể phủ nhận có thể kể đến các nền tảng hỗ trợ học tập, nghiên cứu, giúp người dùng tiết kiệm thời gian, tăng hiệu quả công việc và mở rộng cơ hội tiếp cận kiến thức toàn cầu.  Với chỉ vài thao tác đơn giản, người dùng có thể nhận được hàng loạt gợi ý, giải pháp hoặc nội dung phân tích chuyên sâu. Nhiều học sinh, sinh viên, người làm sáng tạo nội dung hay nhà báo, nhà nghiên cứu đã coi AI như một “trợ lý” đáng tin cậy. Có thể nói, AI đang góp phần định hình thói quen mới: Thay vì tự mày mò, nhiều người đã quen với việc cái gì cũng hỏi AI.

Việc gì cũng hỏi AI thay vì tự suy nghĩ – Nguồn ảnh: Internet

Tuy nhiên, sự tiện lợi ấy cũng kéo theo không ít thách thức. Việc quá phụ thuộc vào AI có thể khiến con người dần trở nên lười suy nghĩ, giảm khả năng tư duy độc lập và sáng tạo cá nhân. Khi mọi câu trả lời đều có thể “xin” từ AI, nhiều người có nguy cơ đánh mất kỹ năng phân tích, phản biện – đây là một trong những yếu tố then chốt để phát triển tri thức bền vững. Thậm chí, nếu chỉ tiếp nhận thông tin một chiều mà không kiểm chứng, con người có thể rơi vào trạng thái lệ thuộc, tin tưởng tuyệt đối vào máy móc. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong môi trường học tập và nghiên cứu, khi việc hình thành thói quen thụ động có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tri thức của cả một thế hệ.

Dùng nhiều Chat GPT khiến não người lười suy nghĩ – Nguồn ảnh: Internet

Một rủi ro khác không thể bỏ qua là vấn đề an toàn thông tin. Nhiều người sử dụng AI nhưng chưa hiểu đầy đủ về hoạt động lưu trữ dữ liệu, vô tình tải lên những tài liệu cá nhân, tài liệu nội bộ hoặc dữ liệu nhạy cảm. Điều này tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ thông tin, vi phạm quy định bảo mật và luật an ninh mạng. Khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào đời sống, câu chuyện bảo vệ dữ liệu càng cần được đặt ra nghiêm túc và đầy trách nhiệm.

Trong bối cảnh đó, điều quan trọng không phải là loại bỏ AI hay lo ngại thái quá, mà là học cách sử dụng nó một cách thông minh và có kiểm soát. AI nên được xem là công cụ hỗ trợ như một “cố vấn” tham khảo, chứ không phải người làm thay. Người dùng cần chủ động suy nghĩ trước, tự xây dựng quan điểm, tự hoàn thiện sản phẩm của mình, sau đó mới sử dụng AI để phân tích, bổ sung và hoàn thiện. Quan trọng hơn, mọi thông tin từ AI cần được chọn lọc, kiểm chứng từ nhiều nguồn khác nhau. Đồng thời, người dùng phải ý thức rõ ràng về trách nhiệm bảo mật: Tuyệt đối không chia sẻ dữ liệu mật, tài liệu quan trọng hay thông tin cá nhân nhạy cảm lên các nền tảng AI.

Sử dụng AI một cách chọn lọc và có kiểm soát – Nguồn ảnh: Internet

Có thể nói, AI là thành tựu công nghệ của thời đại mới vì nó vừa là cơ hội, vừa là thách thức. Nếu biết sử dụng đúng cách, AI sẽ trở thành công cụ mạnh mẽ giúp con người phát triển tư duy, mở rộng tri thức và nâng cao hiệu quả công việc. Nhưng nếu lạm dụng và phụ thuộc, con người rất dễ đánh mất khả năng sáng tạo vốn là giá trị cốt lõi mà máy móc không thể thay thế.  Mỗi cá nhân cần ý thức rõ trách nhiệm phát triển tri thức của chính mình, làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ chi phối. Khi đó, AI sẽ thực sự trở thành cánh tay hỗ trợ đắc lực cho con người trong hành trình chinh phục tri thức và sáng tạo giá trị mới cho xã hội.