Khi Gen Z nói ‘không’ với công việc ngoài giờ

Bài đăng trên Threads của một nhân viên gần đây thu hút hàng trăm nghìn lượt xem khi chia sẻ về một nhân viên thực tập luôn hoàn thành công việc đúng hạn, tan ca đúng giờ, không nghe điện thoại hay trả lời tin nhắn ngoài giờ. Điều khiến nhiều người bất ngờ là nhân viên này lại bị đánh giá “thiếu cống hiến”. Câu chuyện nhanh chóng tạo nên cuộc tranh luận sôi nổi về ranh giới giữa công việc và cuộc sống cá nhân trong môi trường làm việc hiện đại.

Quan điểm “hết giờ làm là tắt máy đi về” đang gây nhiều tranh luận trên mạng xã hội – Nguồn: Ảnh chụp màn hình

Có lẽ chưa bao giờ khái niệm “ngắt kết nối sau giờ làm” (right to disconnect) lại được nhắc đến nhiều như hiện nay. Với không ít người trẻ, việc tan ca đồng nghĩa với việc kết thúc trách nhiệm trong ngày. Điện thoại công việc được tắt thông báo, laptop được gập lại và khoảng thời gian còn lại thuộc về gia đình, bạn bè hay chính bản thân mình.

Điều đáng chú ý là đây không còn là lựa chọn của số ít mà đang dần trở thành một xu hướng. Thế hệ Gen Z bước vào thị trường lao động với tư duy khác so với thế hệ trước: làm việc hết mình trong giờ hành chính, nhưng cũng muốn sống trọn vẹn ngoài giờ làm. Họ không mặc định việc tăng ca hay luôn trong trạng thái “online” là thước đo của sự chăm chỉ.

Nhiều người cho rằng điều này xuất phát từ việc giới trẻ ngày càng đề cao work-life balance (cân bằng giữa công việc và cuộc sống). Sau đại dịch và hàng loạt câu chuyện về kiệt sức trong công việc, sức khỏe tinh thần trở thành ưu tiên không kém gì thu nhập. Một ngày làm việc hiệu quả không nên kéo dài đến tận đêm chỉ vì những tin nhắn phát sinh hay các cuộc gọi không quá khẩn cấp.

Không ít nhân viên trẻ chia sẻ rằng họ sẵn sàng tập trung 100% trong tám tiếng làm việc, hoàn thành đầy đủ KPI, xử lý công việc đúng tiến độ. Vì vậy, sau giờ làm, họ mong muốn được “đóng vai” một người con, một người bạn hay đơn giản là chính mình, thay vì tiếp tục là nhân viên đang chờ phản hồi tin nhắn của sếp.

Dành 8 tiếng hoàn thành công việc để sau giờ làm có thêm thời gian cho bản thân và gia đình – Nguồn: AI khởi tạo

Quan điểm này nhận được sự đồng tình của đông đảo cư dân mạng. Theo họ, một ranh giới rõ ràng giữa công việc và cuộc sống cá nhân không khiến nhân viên lười biếng hơn mà ngược lại còn giúp nâng cao hiệu suất. Khi được nghỉ ngơi đúng nghĩa, con người sẽ có nhiều năng lượng, sáng tạo và động lực hơn trong ngày làm việc tiếp theo. Làm thêm giờ liên tục hay luôn trong trạng thái sẵn sàng phản hồi chưa chắc đồng nghĩa với năng suất cao.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp hiện đại cũng đang dần chuyển từ tư duy “đánh giá theo thời gian hiện diện” sang “đánh giá theo kết quả”. Điều quan trọng không phải nhân viên trả lời tin nhắn lúc 10 giờ tối hay không, mà là họ có hoàn thành tốt công việc được giao hay không.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với xu hướng này. Một bộ phận ý kiến cho rằng người mới đi làm cần linh hoạt hơn thay vì áp dụng nguyên tắc “đúng giờ là tắt máy”. Những năm đầu sự nghiệp là giai đoạn tích lũy kinh nghiệm, xây dựng mối quan hệ và chứng minh năng lực. Đôi khi, việc sẵn sàng hỗ trợ đồng nghiệp hoặc xử lý những tình huống phát sinh ngoài giờ sẽ giúp người trẻ học hỏi nhanh hơn và tạo được sự tin tưởng từ cấp trên.

Ý kiến của một người dùng mạng xã hội về việc ở lại sau giờ làm – Nguồn: Ảnh chụp màn hình

Ở góc nhìn khác, môi trường làm việc không phải lúc nào cũng vận hành theo lịch trình cố định. Những ngành như truyền thông, công nghệ, dịch vụ khách hàng hay tổ chức sự kiện thường xuyên phát sinh công việc khẩn cấp. Trong các trường hợp này, sự linh hoạt được xem là một phần của tinh thần trách nhiệm chứ không đơn thuần là làm thêm giờ.

Thực tế, vấn đề không nằm ở việc nhân viên có trả lời tin nhắn sau giờ làm hay không, mà nằm ở kỳ vọng giữa hai bên đã được thống nhất hay chưa. Nếu doanh nghiệp mặc định nhân viên phải luôn sẵn sàng 24/7 nhưng không có chính sách phù hợp, rất dễ tạo áp lực và dẫn đến kiệt sức. Ngược lại, nếu người lao động cứng nhắc trong mọi tình huống, họ cũng có thể bỏ lỡ cơ hội học hỏi và phát triển.

Tan ca là ngắt kết nối – Nguồn: AI khởi tạo

Có lẽ điều cần hướng tới không phải là “online mọi lúc” hay “offline tuyệt đối”, mà là sự tôn trọng lẫn nhau. Doanh nghiệp cần xác định rõ đâu là trường hợp thực sự khẩn cấp, đâu là công việc có thể chờ đến ngày hôm sau. Người lao động cũng cần chủ động trao đổi về nguyên tắc làm việc của mình và sẵn sàng linh hoạt khi hoàn cảnh thực sự yêu cầu.

Suy cho cùng, “ngắt kết nối sau giờ làm” không đồng nghĩa với thiếu trách nhiệm. Đó đơn giản là cách mỗi người thiết lập ranh giới để cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Một nhân viên tận tâm không được đánh giá qua số lần trả lời tin nhắn lúc nửa đêm, mà qua chất lượng công việc họ mang lại trong giờ làm việc.

Còn bạn thì sao? Theo bạn, sau giờ làm, nhân viên có nên hoàn toàn “offline” với công việc hay vẫn cần linh hoạt trong một số tình huống?