Rời gia đình để học tập và làm việc, nhiều người trẻ dần quen với những bữa ăn vội, thức khuya chạy deadline, ít vận động hay thường xuyên uống trà sữa, nước ngọt. Vì nghĩ mình còn trẻ và khỏe mạnh, không ít người chưa thực sự quan tâm đến những thói quen này. Nhưng liệu tuổi trẻ có phải là tấm lá chắn trước đái tháo đường?

Đái tháo đường không chỉ có một loại

Nói một cách dễ hiểu, đái tháo đường là tình trạng lượng đường trong máu tăng cao do cơ thể không tạo đủ insulin hoặc không sử dụng insulin hiệu quả. Insulin là hormone giúp đưa đường từ máu vào tế bào để tạo năng lượng.

Bệnh thường được chia thành ba dạng chính. Type 1 là tình trạng hệ miễn dịch tấn công nhầm các tế bào sản xuất insulin, khiến cơ thể thiếu hụt hormone này. Type 2 phổ biến hơn, xảy ra khi cơ thể sử dụng insulin kém hiệu quả và dần không sản xuất đủ insulin để đáp ứng nhu cầu. Ngoài ra còn có đái tháo đường thai kỳ, được phát hiện trong thời gian mang thai.

Điều quan trọng cần nhớ là type 1 không phải hậu quả của việc ăn nhiều đồ ngọt hay lối sống thiếu khoa học. Trong khi đó, nguy cơ mắc type 2 có thể giảm nhờ duy trì thói quen ăn uống và vận động lành mạnh. Vì vậy, người trẻ cần nhìn nhận đúng một số quan niệm thường gặp liên quan đến căn bệnh này.

Một chiếc bánh ngọt không tự động gây ra đái tháo đường. Hiểu đúng về các dạng bệnh và những yếu tố nguy cơ giúp mỗi người chủ động chăm sóc sức khỏe từ sớm (Nguồn: Artem Podrez/ Pexels)

Những lầm tưởng dễ gặp về đái tháo đường

Còn trẻ thì chưa cần lo mắc bệnh

Tuổi trẻ không đồng nghĩa với việc miễn nhiễm với bệnh đái tháo đường. Type 2 thường gặp ở người trưởng thành nhưng vẫn có thể xuất hiện ở thanh thiếu niên và người trẻ.

Thừa cân, ít vận động, có người thân mắc bệnh hoặc một số yếu tố sức khỏe khác đều có thể làm tăng nguy cơ. Vì vậy, đừng đợi đến khi lớn tuổi mới bắt đầu quan tâm đến sức khỏe.

Chỉ ăn nhiều đường mới mắc đái tháo đường

Một ly trà sữa hay chiếc bánh ngọt không tự động khiến bạn mắc bệnh. Type 2 liên quan đến nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, cân nặng, mức độ vận động và cách cơ thể sử dụng insulin.

Tuy nhiên, thường xuyên dùng nước ngọt, trà sữa hoặc ăn uống thiếu cân bằng có thể góp phần làm tăng cân, từ đó ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh. Với người đã được chẩn đoán mắc bệnh đái tháo đường, cũng không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn trái cây hay mọi món có vị ngọt. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm đa dạng, ăn lượng phù hợp và làm theo hướng dẫn của người có chuyên môn.

Người gầy thì không mắc bệnh

Vóc dáng cân đối không phải tấm lá chắn tuyệt đối. Người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc type 2 do yếu tố gia đình và những khác biệt trong chuyển hóa của cơ thể. Còn type 1 là bệnh tự miễn, không phụ thuộc vào cân nặng hay thói quen ăn uống.

Do đó, không nên chỉ nhìn ngoại hình để đánh giá một người có nguy cơ mắc bệnh hay không.

Không có triệu chứng nghĩa là sức khỏe vẫn bình thường

Đái tháo đường type 2 có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài mà người mắc không nhận ra. Một số dấu hiệu cần chú ý gồm thường xuyên khát nước, đi tiểu nhiều, dễ mệt mỏi, nhìn mờ hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Những biểu hiện này không đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn mắc bệnh. Tuy nhiên, nếu chúng kéo dài hoặc xuất hiện bất thường, hãy đi khám thay vì tự tìm cách chẩn đoán trên mạng. Người có yếu tố nguy cơ cũng nên trao đổi với nhân viên y tế về việc kiểm tra đường huyết.

Chỉ cần ăn kiêng và tập thể dục là đủ

Ăn uống hợp lý và vận động đều đặn có ích trong việc giảm nguy cơ mắc type 2. Tuy nhiên, với người đã được chẩn đoán, thay đổi lối sống không phải lúc nào cũng đủ để kiểm soát bệnh. Một số trường hợp cần dùng thuốc hoặc insulin theo chỉ định.

Vì vậy, người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc hay thay đổi phương pháp điều trị chỉ vì cảm thấy sức khỏe đã ổn hơn.

Đừng đợi đến khi kiệt sức mới nhận ra mình đã bỏ quên bản thân (Nguồn: Acan Tami/ Pexels)

Bắt đầu chăm sóc bản thân từ những điều nhỏ

Không cần lập tức thay đổi toàn bộ nếp sống hay theo đuổi một chế độ ăn kiêng khắt khe. Người trẻ có thể bắt đầu bằng những việc gần gũi và dễ duy trì:

• Ăn uống đa dạng hơn: Đừng chỉ chọn mì gói, đồ chiên hay thức ăn nhanh vì tiện lợi. Hãy cố gắng kết hợp rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu đạm và các món cung cấp năng lượng như cơm, khoai, ngũ cốc. Không cần loại bỏ hoàn toàn tinh bột hay chất béo, mà nên ăn cân đối.
• Chú ý lượng đồ uống có đường: Trà sữa, nước ngọt vẫn có thể là món yêu thích, nhưng đừng để chúng trở thành lựa chọn mỗi ngày. Có thể giảm lượng đường, chọn khẩu phần nhỏ hoặc thay bằng nước lọc.
• Đừng ngồi lì quá lâu: Sau vài giờ học tập hoặc làm việc, hãy đứng dậy đi lại, vươn vai hoặc tranh thủ đi bộ. Người trưởng thành nên hướng đến ít nhất 150 phút vận động ở mức vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội. Có thể chia thời gian tập thành những buổi ngắn để dễ duy trì.
• Giữ nhịp sinh hoạt ổn định: Cố gắng ngủ đủ, hạn chế thức khuya kéo dài và tránh để việc học, công việc khiến bản thân thường xuyên bỏ bê bữa ăn.
• Chủ động kiểm tra sức khỏe: Nếu gia đình có người mắc đái tháo đường hoặc bản thân có yếu tố nguy cơ, hãy trao đổi với nhân viên y tế để biết khi nào cần xét nghiệm đường huyết.

Những thay đổi tích cực trong ăn uống, vận động và sinh hoạt có thể giúp giảm nguy cơ hoặc trì hoãn khởi phát đái tháo đường type 2. Riêng type 1, do liên quan đến cơ chế tự miễn, hiện vẫn chưa có cách phòng ngừa được xác nhận. Dù vậy, duy trì lối sống lành mạnh vẫn là nền tảng quan trọng để chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Trưởng thành cũng là biết chăm sóc chính mình

Tự lập không chỉ là biết quản lý tiền bạc, sắp xếp công việc hay đưa ra quyết định cho tương lai. Đó còn là lúc mỗi người học cách quan tâm đến sức khỏe mà trước đây có thể đã quen được bố mẹ nhắc nhở.

Một bữa ăn đủ chất, một giấc ngủ đúng giờ hay vài phút đi bộ sau giờ làm có thể là những việc rất nhỏ. Nhưng khi được duy trì thường xuyên, chúng góp phần tạo nên nền tảng sức khỏe lâu dài.

Rời vòng tay bố mẹ không có nghĩa là phải tự mình gồng gánh mọi thứ, càng không có nghĩa sức khỏe có thể để sau. Bởi hành trình trưởng thành sẽ ý nghĩa hơn khi chúng ta không chỉ cố gắng đi thật xa, mà còn biết chăm sóc bản thân để đủ sức đi đường dài.