Thương mại hóa có đang dần biến nền điện ảnh Việt Nam trở nên sáo rỗng?

Bộ ba tác phẩm điện ảnh ghi dấu ấn phòng vé trong năm 2025 – Mguồn: CGV

Đầu tiên, phải công nhận điện ảnh nước nhà đang có một sự bứt phá vượt trội cả trong nước lẫn quốc tế. Năm 2025 chứng kiến hàng loạt phim Việt cán mốc trăm tỉ, tiêu biểu như “Mưa đỏ” (hơn 700 tỉ đồng – Theo Box Office Vietnam), “Tử chiến trên không” và “Nhà gia tiên”, những cái tên góp phần đưa vị thế điện ảnh Việt Nam lên một tầm cao mới. Nhưng bên cạnh đó, không ít bộ phim mang đến trải nghiệm không mấy dễ chịu, khiến khán giả phải thốt lên: “Thà xem một bộ phim thời 80 còn hay hơn”. Vì đâu lại có những phản ứng trái chiều đến vậy?

Trước hết là thành tố thoại. Thoại chân thực trong điện ảnh không đồng nghĩa với việc sao chép nguyên bản ngôn ngữ đời thường, mà là cả một nghệ thuật tinh tế trong việc chọn lọc và tiết chế. Thế nhưng dường như nhiều nhà làm phim đang hiểu sai khái niệm “chân thực” này, biến nó thành một trải nghiệm gây khó chịu cho người xem. Cuối năm 2025, phim “Nhà ma xó” từng vấp phải làn sóng chỉ trích vì lời thoại chửi bới, văng tục tràn lan suốt gần 120 phút, đến mức nhiều khán giả cho rằng lời thoại “không hợp với thuần phong mỹ tục”. Không thể phủ nhận, lời thoại văng tục là một công cụ nghệ thuật mạnh mẽ để khắc họa hiện thực và tâm lý nhân vật. Nhưng nếu lạm dụng mà không phục vụ mục đích nghệ thuật rõ ràng, nó dễ trở nên phản cảm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến khán giả, đặc biệt là khi những chi tiết ấy len lỏi vào cả các bộ phim vốn được quảng bá là “phim gia đình”.

Hậu trường tập thoại và lấy cảm xúc – Nguồn: Phim Báu vật trời cho 

Kế đến là cảm xúc của diễn viên. Khả năng “cảm” được nhân vật vốn dĩ là một nghệ thuật. Nhưng hiện nay, không ít diễn viên chưa thực sự được đầu tư thời gian để nuôi dưỡng cảm xúc cho vai diễn, cũng như chưa có đủ sự tương tác, gắn kết với bạn diễn trước khi bộ phim bấm máy. Hệ quả là nhiều bộ phim dù sở hữu nội dung hấp dẫn và trailer ấn tượng, nhưng vì diễn viên chưa thực sự “yêu” được nhân vật của mình nên không truyền tải trọn vẹn cảm xúc đến khán giả, khiến mạch phim trở nên gượng gạo, thiếu sức nặng.

Phía sau từng trang kịch bản – Ảnh minh họa, nguồn: Ron Lach – Pexels

Cuối cùng là kịch bản. Một kịch bản hay thường được xây dựng trên những cấu trúc nhất định, phổ biến nhất là cấu trúc ba hồi. Có những bộ phim dám bứt ra khỏi khuôn mẫu ấy để tạo dấu ấn riêng và thành công vang dội, nhưng nếu sự “phá cách” ấy không được xử lý khéo léo, nó rất dễ phản tác dụng. Chẳng hạn như phim “Báu vật trời cho” (Tết 2026) là một ví dụ điển hình. Dù được đầu tư kỹ về mặt hình ảnh và có những khoảnh khắc cảm động, bộ phim vẫn bị đánh giá là vướng nhiều tình tiết chưa hợp lý như phân cảnh bác sĩ tự ý công khai danh tính người hiến tinh trùng, hay diễn biến tâm lí nhân vật Hồng chuyển đổi biến nhanh thiếu logic, khiến câu chuyện đôi lúc không được liền mạch và làm giảm sức hút của mạch cảm xúc bộ phim.

Nhìn lại những hạn chế trên không có nghĩa điện ảnh Việt đang thụt lùi. Ngược lại, việc khán giả ngày càng khắt khe hơn với thoại, diễn xuất, kịch bản chính là dấu hiệu cho thấy gu thưởng thức đã trưởng thành hơn rất nhiều so với trước. Có lẽ điều đáng nói không phải là quy trách nhiệm cho một cá nhân hay một bộ phim cụ thể, mà là nhìn nhận đây như những “phép thử” tất yếu của một nền công nghiệp đang trên đà phát triển. Khi các nhà làm phim dám thử nghiệm, dám kể những câu chuyện thật hơn, thì việc đôi lúc chưa tới, chưa trọn vẹn cũng là điều dễ hiểu. Vấn đề là liệu ngành điện ảnh có đủ cầu thị để lắng nghe những phản hồi ấy, biến chúng thành động lực trau chuốt hơn cho từng lời thoại, từng cảnh diễn, từng trang kịch bản, thay vì chạy theo công thức an toàn hay những chiêu trò gây tranh cãi để hút vé. Bởi suy cho cùng, khán giả không quay lưng với sự chân thực, họ chỉ quay lưng với sự dễ dãi.